İhracat performasının sektörel ve firma ölçeğinde belirleyicileri: Türk imalat sanayiinden ampirik kanıtlar

İhracat, ekonomik kalkınma ve büyümenin anahtar bileşenlerinden biri olarak düşünülür. İhracat, döviz kazancı elde etme, ölçek ekonomisi ve uzmanlaşma ile yeni teknolojilerin kaynağıdır. Bu yüzden, ihracat performansını belirleyen faktörleri anlamak, ihracatı artırmayı hedefleyen ticaret ve sanayi politikalarını tasarlamak ve uygulamak için hayatidir. İmalat sanayi ihracat performansı, gerek teorik gerekse ampirik çalışmalarca artan bir ilgi görmektedir. Türk imalat sanayi ihracatı, son 20 yıllık süreçte kayda değer bir performans sergilemiştir. Bu dönemde, dünya ihracatı içinde Türkiye'nin payı 2000 yılındaki yüzde 0,44'den 2017 yılında yüzde 0,92'ye yükselmiştir. Bu tezin temel amacı, hem sektörel düzeyde hem de küçük, orta ve büyük ölçeğe göre sınıflandırılan sektörel düzeyde ihracat performansını etkileyen makroekonomik ve mikroekonomik (sektör spesifik) faktörleri tespit etmektedir. Bildiğimiz kadarıyla, bu çalışma firma ölçeğine göre imalat sanayi ihracat performansı ve imalat sanayi sektörleri ihracat performansının hem mikroekonomik (Ar-Ge, banka kredileri, karlılık vb.) hem de makroekonomik (döviz kuru ve dış talep) belirleyicilerine odaklanan ilk çalışmadır. Ayrıca, sektörel reel döviz kuru ile ticaret ortakları büyüme oranları 23 sektör için hesaplanmıştır. İmalat sanayiindeki sektör ve firma ölçeği düzeyinde ihracat performansının belirleyicileri, denklemdeki içsellik problemini çözebilen araç değişkeni 2 aşamalı en küçük kareler (IV-2SLS) ve sistem GMM yöntemleri kullanılarak modellenmiştir. Sektörlere ilişkin tahmin sonuçları, önceki yıl ihracat hacmi, Ar-Ge harcamaları ve banka kredilerinin ihracat performansını artıran mikroekonomik değişkenler olduğunu; reel döviz kurları ve ticaret ortaklarının büyüme oranları ise ihracat performansı üzerinde yeterli etkiye sahip olan makroekonomik değişkenler olduğunu ortaya koymuştur. Firma ölçeğinde ihracat performansını etkileyen sonuçlar biraz karışıktır ve firma ölçeğine göre farklılık göstermektedir. Tahmin sonuçlarımız, firma ölçeğinin ihtiyaçlarına uygun olarak spesifik ihracat teşvik politikalarının uygulanmasını işaret etmektedir.