Çemen (Trigonella foenum-graceum L.) genotiplerinin verim ve bazı kalite özelliklerinin belirlenmesi

Bu çalışma, Siirt ekolojik koşullarında bazı çemen (Trigonella foenum-greacum L.) genotiplerinin verim ve kalite özelliklerini belirlemek amacıyla yapılmıştır. Araştırma; Siirt Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Araştırma ve Uygulama Arazisi'nde 2018-2019 yetiştirme sezonunda yürütülmüştür. Araştırmada Adana, Afganistan, Berkem, Gaziantep, Gürarslan, Irak, Kahramanmaraş, Kayseri, Mardin, Şanlıurfa çemen genotipleri bitkisel materyal olarak kullanılmıştır. Araştırmada tarla denemesi, tesadüf blokları deneme desenine göre 4 tekrarlamalı olarak kurulmuştur. Çalışmada; çıkış süresi, % 50 çiçeklenme gün sayısı, vejetasyon süresi, bitki boyu, ilk bakla yüksekliği, bakla eni, bakla boyu, bitkide bakla sayısı, baklada tane sayısı, biyolojik verim, tohum verimi, hasat indeksi, bin tane ağırlığı, sabit yağ oranı, sabit yağ verimi, trigonellin oranı gibi tarımsal özellikler incelenmiştir. Araştırma sonucunda çıkış süresi, % 50 çiçeklenme gün sayısı, vejetasyon süresi, bitki boyu, ilk bakla yüksekliği, bakla boyu, bitkide bakla sayısı, baklada tane sayısı, biyolojik verim, tohum verimi, bin tane ağırlığı, sabit yağ oranı, sabit yağ verimi yönünden genotipler arasında istatistiki açıdan p<0.01 düzeyinde önemli farklılıklar tespit edilmiştir. Hasat indeksi istatistiki açıdan p<0.05 düzeyinde önemli farklılıklar göstermiştir. Bakla eni yönünden genotipler arasında istatistiki olarak farklılık bulunmamıştır. Araştırmada, genotiplere göre; çıkış gün sayısı 16.3-20.5 gün, % 50 çiçeklenme gün sayısı 146.7-152.3 gün, vejetasyon süresi 205.5- 210.5 gün, bitki boyu 61.13-78.33 cm, ilk bakla yüksekliği 23.63-39.88 cm, bakla eni 2.88-3.21 mm, bakla boyu 9.62-12.23 cm, bitkide bakla sayısı 11.60-21.30 adet/bitki, baklada tane sayısı 12.13-15.40 adet/bakla, biyolojik verim 309.70-540.30 kg/da, tohum verimi 76.4-144.4 kg/da, hasat indeksi % 20.93- 32.89, bin tane ağırlığı 13.60-17.43 g, sabit yağ oranı % 5.04-8.92, sabit yağ verimi 4.05-11.06 kg/da, trigonellin oranı % 0.71-1.32 arasında değişkenlik göstermiştir. Araştırmadan elde edilen bir yıllık sonuçlara göre; Siirt ili iklim ve toprak şartlarında kışlık çemen yetiştiriciliğinde, tohum üretimi amacıyla Mardin, Kayseri ve Berkem genotiplerinin kullanılması gerektiği sonucuna varılmıştır. Anahtar Kelimeler: Genotip, tohum verimi, sabit yağ oranı ve verimi, çemen