Dijital çağda tahakküm/iktidar, özgürlük ve ahlâk: Yeni iletişim teknolojilerine eleştirel bir yaklaşım

Bu çalışma, yeni iletişim teknolojilerinin iktidar, özgürlük ve ahlâkilik üzerindeki etkileri bağlamında teknolojiye dair eleştirel bir anlayışın geliştirilmesini amaçlamaktadır. Yeni iletişim teknolojilerinin toplumsal değişim üzerindeki etkileri akademide (genel olarak sosyoloji, siyaset bilimi ve iletişim çalışmalarında) yaygın bir şekilde çalışılan bir konudur. Buna karşın gerçekliğin ve bizi çevreleyen dünyanın teknoloji vasıtasıyla algılanışının kaynaklık ettiği, yeni ortaya çıkmakta olan ahlâki örüntüleri anlamak ve somutlaştırmak adına işe koşulabilecek kavramsal araçlar konusunda bir eksiklik bulunduğu söylenebilir. Martin Heidegger'in modern teknoloji konusundaki felsefi yaklaşımı temelinde çalışma, üretici güdüleri ve düşünsel zeminleri açısından modern teknoloji ve yeni iletişim teknolojileri arasındaki süreklilikleri belirginleştirmek suretiyle eleştirel bir konum geliştirmektedir. Bu doğrultuda çalışma, dijital çağın temel niteliklerini ortaya koyan sosyal medya, Web 2.0, büyük veri, yapay zekâ ve makine öğrenmesi gibi teknolojilerin söylemsel/ideolojik ve sosyolojik boyutlarını analiz ederek, yeni iletişim teknolojilerinin iktidar/tahakküm pratikleri, özgürlük ve ahlâkilik konusunda temin ettiği imkân ve sınırlılıkları açığa çıkarmaya çalışmaktadır. Metodolojik olarak çalışma, eleştirel sosyal bilim perspektifine dayalı teorik bir araştırmadır. Bu kapsamda dijital çağın öne çıkan teknolojik kapasitelerine ve bunların mevcut ya da muhtemel etkilerine dair araştırmalar, raporlar, makaleler ve felsefi-sosyolojik çalışmalar sistematik bir yaklaşımla irdelenmiştir. Söz konusu inceleme neticesinde yeni iletişim teknolojilerinin özgürlüğü araçsallaştıran bir iktidar biçimi olarak ahlâkilik üzerindeki etkileri belirginleştirilmiştir. Bu doğrultuda, ahlâki öznenin mevcudiyetine ve eylemlerine yeni iletişim teknolojilerinin aracılık ettiği durumlar ile bu kapsamda ahlâki sorumluluk kavramının nasıl anlaşılabileceğine ilişkin düşünsel düzeyde bir kavramsal çerçeve önerisi geliştirilmiştir.