Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu derecelendirme ölçeği-IV okul öncesi sürümü Türkçe versiyonu: Geçerlik ve güvenirlik çalışması

Bu çalışmanın amacı, Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu Derecelendirme Ölçeği-IV Okul Öncesi Versiyonu'nun (DEHB-DÖ-IV Okul Öncesi) Türkçe geçerlilik güvenilirliğini test ederek ölçeğin okul öncesi popülasyonda DEHB belirtileri açısından psikometrik tanı aracı olarak kullanımının uygun olup olmadığını incelemektir. Ölçek uyarlama çalışmasının kontrol grubu, Aksaray ili merkezinde, okul öncesi eğitimi alan 400 çocuğa ait gönüllü olarak katılmayı kabul eden ebeveyn, akraba ve öğretmenden oluşmuştur. Bu çalışmanın klinik örneklemi, Çukurova Üniversitesi Eğitim ve Araştırma Hastanesi Çocuk Ruh Sağlığı ve Psikiyatri Polikliniğine başvuran, DSM-V tanı ölçütlerine göre DEHB ve yıkıcı davranım bozukluğu tanısı almış, çalışmaya dahil olma ölçütlerini karşılayan 3-6 yaşları arasında ana sınıfı çağındaki 76 (16 kız, %21,1; 60 erkek, %78,9) çocuğa ait gönüllü olarak katılmayı kabul eden ebeveyn, akraba ve öğretmenden oluşmuştur. Araştırmada veri toplama araçları olarak; Sosyodemografik Bilgi Formu, Hollingshead Sosyal Durum Endeksi, DEHB Derecelendirme Ölçeği-IV Okul Öncesi Sürümü, Yenilenmiş Conners Ebeveyn Derecelendirme Kısa Formu, Yenilenmiş Conners Öğretmen Derecelendirme Kısa Formu ve Yenilenmiş DEHB ve Yıkıcı Davranım Bozukluğu Belirtilerinin Okul Öncesi Dönem Tarama ve Değerlendirme Ölçeği kullanılmıştır. DEHB-DÖ-IV Okul Öncesi versiyonunun toplam varyansın 63'ünü açıklayan özdeğeri 1,20'nin üzerinde 2 faktörlü bir yapı olduğu görülmüştür. Toplam 18 madde 2 alt boyuttan oluşan ölçeğin DFA uyum indeksi değerleri ve uyum indekslerinin değerlendirilme standardize edilmiş regresyon ağırlıkları; dikkat eksikliği için .64 ile .86, hiperaktivite/dürtüsellik için .53 ile .79 arasında değiştiği belirlenmiştir. Faktör yapısının belirlenen modele uyum gösterdiği söylenebilir. Ölçeğe ait maddelerin iterasyon sayısının 3 olduğu görülmüştür. İç tutarlılık katsayıları alt boyutlar için α=.937 (dikkat eksikliği) ile α=.908 (Hiperaktivite/dürtüsellik) değerlerini aldığı, toplam iç tutarlılık katsayısının ise α=.954 olduğu görülmektedir. Ölçüt geçerliliği çalışması için Derecelendirme Ölçeği-IV Okul Öncesi Versiyonunu ile Yenilenmiş Conners Ebeveyn Derecelendirme Ölçeği'nin alt boyutları ve toplam ölçek puanlarının ortalamaları arasındaki korelasyon katsayılarının r=.387 (p<.01) ile r=.829 (p<.01) arasında değiştiği, ölçek toplamları arasındaki korelasyon katsayısının ise r=.864 (p<.01) olduğu tespit edilmiştir. Elde edilen bulgular ölçeğin yapı geçerliliğinin uygun olduğunu göstermektedir. ROC analizi ile edilen kestirim değerlerine göre öğrencilerin puanları negatif ve pozitif (hasta tanısı alma olasılığı) olarak 2 gruba ayrılmıştır. Elde edilen kestirim değerlerine göre tarama grubunda dikkat eksikliği hastalığı tanısı alma olasılığı olanların oranı %2,5, hiperaktivite/dürtüsellik oranı %15,4 ve toplamda DEHB olma olasılığı %4,2'tür. Elde edilen bulgulara göre, Türkçeye uyarlanan Dikkat Eksikliği Derecelendirme Ölçeği-IV Okul Öncesi Versiyonu'nun, okul öncesi dönem dikkat eksikliği ve hiperaktivite belirtilerini incelemede geçerli ve güvenirlir bir ölçme aracı olduğu, tanı koyma performansının da oldukça yüksek olduğu sonucuna ulaşılmıştır.