Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu olan ergenlerde ebeveyn duygu dışavurumunun incelenmesi ve duygu dışavurumu ile empati becerileri, davranış problemleri, akran zorbalığı arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi

Amaç: Çalışmamızda DEHB olan ergenlerde sağlıklı kontrol grubundaki ergenlere göre ebeveyn duygu dışavurumunda ve algılanan duygu dışavurumunda anlamlı bir fark olup olmadığını araştırmak ve duygu dışavurumu ile empati eğilimi, DEHB belirtileri, davranış problemleri ve akran zorbalığı arasındaki ilişkinin incelenmesi amaçlanmaktadır. Yöntem: Çalışmamıza 12-16 yaşında olan, ÇDŞG-ŞY-T görüşmesi ve DSM-5 tanı kriterlerine göre 52 DEHB ve 50 kontrol grubu ergen ile tüm ergenlerin anne ve babaları dahil edilmiştir. Klinik değerlendirmede ergenin DEHB dışında psikiyatrik tanısının olması, anne-babada herhangi bir majör psikiyatrik hastalığın olması; ergen veya ebeveynlerin en az birinde klinik olarak zeka yetersizliği bulunması, nörolojik hastalığı veya zihinsel işlevlerini doğrudan etkileyebilecek kronik tıbbi bir hastalık durumunun olması, son 6 ay içinde psikostimülan ilaç veya atomoksetin kullanım öyküsünün olması, yaşam boyu antidepresan veya antipsikotik ilaç kullanım öyküsünün olması ya da ergenin anne-babasının yanında ikamet etmediği hallerde katılımcılar çalışmaya dahil edilmemiştir. Tüm katılımcılar ile klinik görüşme yapılarak sosyodemografik bilgiler elde edildikten sonra anne-babalardan kendileri hakkında Ruhsal Belirti Listesi'ni, çocukları hakkında Duygu Dışavurumu Ölçeği, Turgay Çocuk ve Ergenlerde Dikkat Eksikliği ve Yıkıcı Davranım Bozuklukları için DSM-IV'e Dayalı Tarama ve Değerlendirme Ölçeği ve Güçler ve Güçlükler Anketi'ni; ergenlerden ise algılanan duygu dışavurumunu değerlendirmek için Ergenlerde Kısaltılmış Duygu Dışavurum Ölçeği'ni, kendileri hakkında KA-Sİ Empati Eğilim Ölçeği Ergen Formu ve Olweus Öğrenciler İçin Akran Zorbalığı Anketi'ni doldurmaları istenmiştir. Bulgular: Çalışmada ebeveynlerin bildirdiği DD toplam puanı ve alt ölçek puanları olgu grubunda kontrol grubuna göre anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur. Benzer şekilde ergenlerin bildirdiği algılanan DD toplam puanı ve alt ölçek puanlarının olgu grubunda kontrol grubuna göre anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur. Olgu grubundaki ergenlerde empati eğilimi ile algılanan DD toplam puanı ve DDY alt ölçek puanı arasında negatif yönde anlamlı düzeyde bir ilişki saptanmıştır. Olgu grubunda ebeveynlerin bildirdiği DE/HA sorun puanları ile anne DD toplam puanı, anne E-D oluş alt ölçek puanı, baba DD toplam puanı, baba E-D oluş alt ölçek puanı, ergenin algılanan DD toplam puanı, ergenin DDY ve sinirlilik alt ölçek puanları arasında pozitif yönde anlamlı düzeyde ilişki saptanmıştır. Olgu grubunda annelerin bildirdiği davranış sorunları puanları ile anne DD toplam puanı, anne E-D oluş alt ölçek puanı arasında; babaların bildirdiği davranış sorunları puanları ile ergenin bildirdiği algılanan DD toplam puanı arasında pozitif yönde istatistiksel olarak anlamlı düzeyde bir ilişki saptanmıştır. Çalışmamızda olgu grubunda akran zorbalığına karışan öğrencilerde katılımcılar tarafından bildirilen anne DD toplam ve anne DD-ED puanları istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur. Sonuç: Çalışmamızda DEHB olan grupta hem ebeveyn duygu dışavurumu hem de ergenlerde algılanan duygu dışavurumunun kontrol grubuna göre daha yüksek bildirildiği saptanmıştır. Olgu grubundaki ergenlerin DE/HA puanlarının hem anne hem babada DD-toplam ve E-D oluş puanları, ergende algılanan DDYve sinirlilik puanları ile; davranış sorunları puanının ise sadece annede DD-toplam ve E-D oluş puanları ile ilişkili olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca olgu grubunda akran zorbalığına karışan ergenlerde anne DD toplam ve anne DD-ED puanları yüksek bulunmuştur. Bildiğimiz kadarıyla çalışmamızın DEHB tanısı alan ergenlerde ebeveyn duygu dışavurumu ve algılanan duygu dışavurumunu, empati eğilimi, davranış problemleri ve akran zorbalığı ilişkisi açısından inceleyen ilk çalışma olması nedeniyle alan yazınına katkı sunacağını düşünmekteyiz. Anahtar Kelimeler: dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu, duygu dışavurumu, empati, davranış sorunları, akran zorbalığı