Dini gruplar bağlamında sosyal psikolojik etki ve uyma

Birçok ülke, aktif ya da pasif varlığını devam ettiren birçok dini gruba ev sahipliği yapmaktadır. İslam tarihi kaynaklarına göre Anadolu'nun İslamlaşmasında tasavvufi tarikat ve cemaatler gibi dini grupların büyük katkıları olmuştur. Bu durum ise dini grupların insanlar üzerinde çeşitli etkileri olduğunu doğrulamaktadır. Ancak bu etki sadece grubun bireyi etkilediği anlamında tek yönlü değildir. Kişilik özellikleri, yetişme tarzı, tecrübeler, eğitim, kültür, ekonomik durum, toplum yapısı, sosyalleşme gibi birçok unsur bu etki sürecinin yönünü değiştirebilmektedir. Bazı durumlarda bireyler grupları meydana getirip onları etkilerken bazı durumlarda gruplar bireyler üzerinde büyük etki yaratırlar. Hem gruplar için hem kişiler için bu etkiler olumlu ve olumsuz özellikler taşıyabilir. Hatta belli bir zamanda olumlu bir etki olumsuza, olumsuz bir etki olumluya dönebilir. Buna sebep olan da yine ortama ve kişiye bağlı farklı koşullardır. Bu konuda en kapsamlı araştırmalar da sosyal psikoloji tarafından yapılmıştır. Sosyal psikoloji ilk olarak uyma, itaat, sosyal etki, kabul etme ve normlar gibi kavramlarla insanların hangi durumlarda hangi unsurlardan etkilendiklerini, nasıl tepkiler verdiklerini açıklamaya çalışır. Bunlar daha çok kişiden bağımsız ve kişinin dışında olan etkileri açıklamak için kullanılır. Bilişsel çelişki, atıf, tutum değişimi ve sembolik etkileşim kuramları da kişiye ve kişisel özelliklere bağlı etkileri açıklamaya çalışır. Biz de çalışmamızda ilk olarak sosyal psikoloji kavramlarını açıklayarak etkinin dışsal yönünü ele aldık. Grup süreçlerini ve dini grupların birtakım özelliklerini açıkladık ve etki sürecinin kişisel yönünü kapsayan kuramlara değinerek nitel bir araştırma yaptık. Araştırmada yarı yapılandırılmış mülakat (görüşme) tekniği kullanarak bazı dini grup mensuplarıyla ve dini gruptan ayrılan kişilerle görüştük ve dini grupların bireyleri ne şekilde etkilediğini tespit etmeye çalıştık. Sonuç bölümünde, dini grupların bireyler üzerindeki etkilerinin çok yönlü olduğunu, bireylerin karakterlerinin, kişilik özelliklerinin ve yetişme tarzlarının, sosyal etki sürecine olumlu ve olumsuz katkıları olduğunu bulguladık. Anahtar Kelimeler: Sosyal Etki, Uyma, İtaat, Norm, Kabul, Dini Grup, Birey, Tutum, Bilişsel Çelişki, Nedensel Atıf, Sembolik Etkileşim