Disfonksiyonel HDL'nin ekstrakranial karotis stenozu olan hastalarda karotis darlığı oranı ve aterosklerotik plak morfolojisi ile ilişkisinin araştırılması

Serebrovasküler hastalıklar dünya genelinde ölüm nedenleri arasında ikinci sırada gelmektedir. Serebrovasküler hastalıklar içinde en sık karşılaşılan neden ise serebral arter stenozlarıdır. Ülkemizde de prevalansı oldukça yüksek olan karotis arter stenozunun oluşum mekanizması koroner arter stenozlarında da olduğu gibi atersklerozdur. Ateroskleroz yaşamın ilk yıllarından itibaren başlayan yavaş ilerleyen kronik bir hastalıktır. Karotis arter dallarında meydana gelen endotel hasarını takiben gelişen ve ilerlemesi hızlanan ateroskleroz oksidatif steresin katkılarıyla daha büyük lezyonlar oluşmasına yol açar. Oksidatif stes ve inflamasyon ateroskleroz pategenezinde birlikte bulunmaktadır. Dolaşımdaki HDL partikülleri, periferal dokulardan karaciğere doğru gerçekleştirdikleri ters kolesterol transportu nedeniyle anti-aterojenik lipoprotein olarak bilinmektedirler. HDL partiküllerinin proteom kısmı bu partiküllerin anti-oksidan özellikler kazanmasını sağlamaktadır. HDL partiküllerinin anti-oksidan özellikleri HDL partikülü üzerindeki PON enziminden gelmektedir. PON enzimi aterosklerotik lezyonlarda ve dolaşımda, okside olarak moleküller özellikleri değişmiş olan HDL ve LDL partikülleri üzerindeki okside lipit moleküllerini hidroliz ederek lipoproteinlerden uzaklaştırılmasını sağlar. İnflamatuar sürecin başlaması ile çeşitli mekanizmalar tarafından oksidan moleküller üretilir. Bunların başında MPO enzimi ve ürünleri gelmektedir. MPO aktivitesi sonucu oluşturduğu oksidan moleküller ile HDL partiküllerinde oksidatif bir modifikasyon oluşturmakta ve HDL'nin doğal fonksiyonlarını yerine getirmesini engellemektedir. Bu şekilde modifiye edilmiş HDL partikülleri disfonksiyonel HDL olarak tanımlanmaktadır. Çalışmamızda, karotis arter stenozu olan hastalarda stenoz oranları ve plak morfolojisi arasında bir ilişkinin olup olmadığını araştırılmıştır. Bu amaçla, oluşturulan kontrol ve hasta gruplarında serumda MPO, PON, ARE, LOOH ve ferrooksidaz ölçümleri gerçekleştirildi. Disfonksiyonel HDL'nin bir göstergesi olarak kabul edilen MPO/PON oranlarının hesaplanarak karotis arter stenozu ve plak morfolojisi ile ilişkisi değerlendirildi. Sonuç olarak bu çalışmada, stenoz grubunda yükselmiş MPO enzim aktivitesine karşılık, azalmış PON enzim aktivitesi ve yüksek LOOH düzeyleri elde edilmiştir. Elde ettiğimiz sonuçlara göre, aterosklerozda inflamasyon artışı ile MPO enzim aktivitelerinin yüksek bulunması, MPO etkisine antagonist çalışana PON enzim aktivitesinin azalması, bundan dolayı aterosklerotik lezyonlar ve dolaşımdaki okside lipoproteinlerin ve okside lipitlerin hidrolizinin azalması sonucunda HDL partiküllerinin disfonksiyonel hale gelmesini tetiklediğini düşünüyoruz. Bu kapsamda, azalmış PON enzim aktivitesi sonucunda PON enziminin substratı olan LOOH düzeylerinin yükselmesi LOOH/PON oranlarının hesaplanarak stenoz grubunda kontrol grubuna göre yüksek bulunması ile gösterilmiştir. Plak morfolojisi ile MPO enzim aktivitesi ve PON enzim aktiviteleri arasındaki ilişki, açıklanan mekanizmaya uyumlu şekilde lezyon yapısı kompleksleştikçe yüksek MPO aktivitelerine karşı azalmış PON aktivitesi korelasyon göstermektedir. Disfonksiyonel HDL'yi değerlendirdiğimiz MPO/PON oranları ile plak morfolojisi arasında bir korelasyon bulunamamıştır. Ancak, MPO/ARE oranları ile plak morfolojisi arasındaki güçlü bir ilişki olduğu görülmüştür. Plak yapısı daha kompleks hale geldikçe MPO/ARE oranlarının giderek yükseldiği saptanmıştır. Yaptığımız çalışma disfonksiyonel HDL'nin karotis arter stenozunda değerlendirilmesi ve plak morfolojisi ile ilişkisinin olup olmamasının belirlenmesi açısından önemlidir. Anahtar Kelimeler: Karotis stenozu, plak morfolojisi, Disfonksiyonel HDL, Myeloperoksidaz, Paraoksonaz