Divan şiirinde çocuk

Çocuk, insanlık tarihi boyunca hem bireysel hem de toplumsal hayatın vazgeçilmez bir unsuru olarak çeşitli kültürlerde, inanç sistemlerinde, dillerde ve coğrafyalarda merkezî bir konumda yer almıştır. Bu evrenselliğiyle çocuk, her toplumun ortak bir değeri olarak hem sosyal hem de kültürel yapı içerisinde yer bulmuştur. Bu yönüyle çocuk, Batı ve Doğu edebiyatlarında olduğu gibi Divan edebiyatı geleneğinde de farklı biçim ve anlamlarda karşımıza çıkmaktadır. Altı yüzyıl boyunca Arap ve Fars edebiyatlarının etkisiyle şekillenen ve kendine özgü bir şiirsel yapı kazanan Divan edebiyatında çocuk kimi zaman eğitim, aile ve toplumsal roller açısından; kimi zaman da mecazî bir unsur olarak işlenmiştir. Bu tez çalışması 14. yüzyıldan 19. yüzyıla kadar olan dönemi kapsayan 115 divan taranarak elde edilen örnekler üzerinden çocuğun Divan şiirindeki kullanım alanları ve sıklığını belirlemeyi amaçlamaktadır. Çalışmada öncelikle çocuk kavramı teorik olarak ele alınmış, ardından çocuğun kültürel tarihteki yeri incelenmiştir. Divan şiirinde çocukla ilgili âdet ve gelenekler, deyimler, çocuk ile ilgili mecazlar, telmihler ve benzetmeler tespit edilmiş; bu unsurlar incelenen şiir örnekleriyle desteklenmiştir. Bununla birlikte, çocukla ilişkili kavramlar kelime ve terkip düzeyinde incelenmiş; anlam alanları ile edebî işlevleri tematik başlıklar altında sınıflandırılarak değerlendirilmiştir. Elde edilen veriler doğrultusunda, bu kullanımların sıklığına ilişkin istatistiksel bir analiz yapılmıştır. Anahtar Kelimeler: Divan şiiri, çocuk, tıfl.