Diyabetik hastaların izleminde öz bakım (the self-care ınventory-revısed) ve öz yönetim algısı (perceived diabetes self-management scale) ölçeklerinin Türkçe geçerlilik ve güvenilirliğinin incelenmesi

Giriş: Diyabetin tedavisinde, hastaların sorunları ile baş edebilmeleri için öz bakım ve tedavilerini yönetebilecek düzeyde bilgi, öz yeterlilik ve beceriye sahip olmaları çok önemlidir. Gerek öz bakım davranışlarının gerekse diyabet öz yönetiminde kişinin kendine duyduğu güvenin değerlendirilmesi son derece zordur. Psikometrik özellikleri test edilmiş iyi kalitede ölçüm araçları bu konuda sağlık hizmeti sunucularına büyük faydalar sağlamıştır. Diyabetle ilgili son 20 yılda 50'nin üzerinde hasta bildirimli ölçek geliştirilmiştir. Bu çalışmada RDÖBE ve ADÖYÖ 'nin Türkçe versiyonlarının geçerlilik ve güvenilirliğini değerlendirmeyi amaçladık. Gereç ve Yöntem: Ölçeklerin Türkçe 'ye çevirisi çeviri-geri çeviri yöntemi ile yapıldıktan sonra kültürel ve dil uyarlamasının son basamağı olarak 14 uzman tarafından kapsam geçerliliğini değerlendirilmiş ve uzman komite tarafından ölçeklere son hali verilmiştir. Takibinde Gazi Üniversitesi Sağlık Araştırma ve Uygulama Merkezi Gazi Hastanesi polikliniklerine başvuran 150 tip 1 ve 328 tip 2 diyabet hastasına uygulanmıştır. Ölçeklerin yapı geçerliliği AFA, DFA, yakınsak, ıraksak ve bilinen gruplar geçerliliği ile test edilmiştir. Ölçeklerin güvenirliliğini belirlemek için Cronbach alfa değeri ile iç tutarlılık analizleri yapılmıştır. Test-tekrar test güvenirliliği için sınıf içi korelasyon katsayısı ve spearman korelasyon katsayısı hesaplanmıştır. Bulgular: Çalışmaya dâhil edilen 478 diyabet hastasının yaş ortalaması 49,9±17,2 yıl ve ortalama HbA1c değeri %8,2±1,9'dir. AFA analizleri, tip 1 diyabet grubunda RDÖBE ve ADÖYÖ'nin tek faktörlü yapıları için faktör yüklerinin 0,371 ile 0,794 arasında; tip 2 diyabet grubunda ise RDÖBE ve ADÖYÖ'nin tek faktörlü yapıları için faktör yüklerinin 0,353 ile 0,756 arasında olduğunu göstermiştir. Her iki diyabet grubunda ölçeklerin DFA analizleri sonucu tek faktörlü yapıları doğrulanmış ve uyum indeksleri kabul edilebilir düzeyde bulunmuştur. Ölçeklerin test-tekrar test güvenilirliği için ICC değerleri >0,9 ve tatmin edici düzeydedir. Cronbach alfa değerleri Tip 1 diyabet grubunda RDÖBE için 0,831, ADÖYÖ için 0,784 iken tip 2 diyabet grubunda RDÖBE için 0,785, ADÖYÖ için 0,822'dir. Ölçeklerin iç tutarlılığı tatmin edici düzeydedir. Ayrıca ADÖYÖ ile RDÖBE puanları arasında da orta düzeyde pozitif ilişki saptanmıştır ( r= 0,553; p<0,001). Sonuç: Tip 1 diyabet hastaları için 15 maddeden oluşan RDÖBE ve 8 maddeden oluşan ADÖYÖ, tip 2 diyabet hastaları için ise 13 maddeden oluşan oluşan RDÖBE ve 8 maddeden oluşan ADÖYÖ Türkçe versiyonları geçerli ve güvenilir bulunmuştur. Her iki ölçek de orijinalleri gibi tek boyut olarak değerlendirilmiş ve toplam puan hesaplanmıştır.