Diyabetli bireylerde diyabetik ayak kişisel bakım sisteminin etkinliğinin değerlendirilmesi

Bu araştırma diyabetli bireylerin ayak bakımı ile ilgili Mobil Diyabetik Ayak Kişisel Bakım Sistemi'ni (m-DAKBAS) geliştirmeyi ve bu mobil uygulamanın diyabetli bireylerde bilgi, davranış ve öz-etkililikleri üzerine etkinliğini değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Deneysel olarak planlanan araştırmanın verileri, Mayıs 2017- Nisan 2018 tarihleri arasında Gaziantep İlinde bir eğitim araştırma hastanesinde toplanmıştır. Araştırma için gerekli etik kurul onayı, kurum izni ve hasta onamları alınmıştır. Örneklem (deney=44; kontrol=44) güç analizi yapılarak belirlenmiştir. Araştırma kriterlerine uyan ve araştırmaya katılmayı kabul eden katılımcılar bilgisayar tabanlı randomizasyon listesi kullanarak deney ve kontrol gruplarına atanmışlardır. Veriler Tanıtıcı Bilgiler Formu, Diyabetik Ayak Bilgi Formu (DABF), Ayak Bakım Davranışları Ölçeği (ABDÖ), Diyabetik Ayak Bakımı Öz-Etkililik Ölçeği (DABÖÖ) ve m-DAKBAS değerlendirme formu kullanılarak toplanmıştır. İstatistiksel analizlerde Mann Whitney U, Wilcoxon, Ki-kare, Mc Nemar, Kruskal-Wallis, Pearson korelasyon testleri kullanılmıştır. Sonuçlar araştırmaya katılan deney ve kontrol grubu hastaların sosyodemografik ve hastalık ile ilgili değişkenlerin dağılımının homojen ve gruplar arasında fark olmadığını göstermektedir (p>0,05). Deney grubundaki hastalara diyabette ayak bakımı ile ilgili bilgileri içeren m-DAKBAS'da yer alan girişimler uygulanmış, kontrol grubuna ise sözlü anlatım tekniği ile diyabette ayak bakım eğitimi verilmiştir. Altı ay sonra yapılan değerlendirmede deney ve kontrol grubu arasında, DABF puanı ortalaması açısından deney grubu lehine istatistiksel olarak anlamlı fark olduğu (p<0,05) ancak ABDÖÖ ve DABÖ puanları açısından anlamlı fark olmadığı belirlenmiştir (p>0,05). Deney grubundaki hastaların ayaklarındaki çatlakların kontrol grubuna göre önemli oranda iyileştiği ve doğru ayakkabı seçiminde belirgin bir artış olduğu belirlenmiştir (p<0,05). Özetle mobil uygulama üzerinden yapılan eğitimin hastaların ayak bakımı konusunda bilgi düzeylerini arttırdığı ve ayak bakımına ilişkin bazı davranışlarını olumlu yönde etkilediği saptanmıştır. Bu sonuçlara dayanılarak m-DAKBAS' ın bazı parametreler açısından iyileştirilmesi ve daha geniş örneklemde, daha uzun süreli takipler ile hasta sonuçları üzerine olan etkisinin değerlendirilmesine ilişkin çalışmaların yapılması önerilmektedir. Anahtar Kelimeler: Diyabetik ayak, mobil uygulama, sağlık teknolojisi