Diyarbakır arazi kullanımında madenlerin payı

Madencilik faaliyetlerinin sürdürülebilirliğini ve çevresel etkilerini yönetmek adına, maden haritaları ve coğrafi bilgi sistemleri (CBS) gibi araçların kullanılması önem arz etmektedir. Bu araçlar, maden sahalarının etkin yönetiminde ve planlanmasında önemli rol oynamaktadır. Türkiye, maden kaynakları çeşitliliği açısından zengin bir ülkedir. Çeşitli maden kaynaklarına sahip olan Diyarbakır vilayetinde madencilik faaliyetleri yaygın olarak yapılmaktadır. Bu faaliyetler arasında en çok alana yayılan maden türü mermerdir. Mermeri, kalker ve fosfat izlemektedir. Bazalt, kurşun-çinko ve kum-çakıl diğer önemli maden türleri arasında yer almaktadır. İl genelinde maden sahalarının etkin yönetimi, madencilik faaliyetlerinin planlanması, çevresel etkileri ve sürdürülebilirliği açısından, bu faaliyetlerin boyutları bilinmelidir. Bu çalışmanın amacı, Diyarbakır ili geneline yayılan maden ocaklarının haritalandırılması ve il yüzeyinde ne kadar yer kapladığının haritalar ve maden ocak sınırları ile belirlenmesidir. Çalışma kapsamında, hem il hem de ilçe haritalarında, maden sahalarının bulunduğu araziler gösterilmiş ve yüzölçümlerinin hesaplanması suretiyle, madencilik faaliyetlerinin arazi kullanım oranları bulunmuştur. Çalışma kapsamında, Diyarbakır ilinde, 36.888.988 metrekarelik bir alana yayılan, 124 adet maden ocağı olduğu tespit edilmiştir. Alçıtaşı, ariyet, bakır, barit, bazalt, fosfat, kalker, kil, silttaşı, krom, kum-çakıl, kurşun-çinko, marn, mermer ve pomza olarak bilinen bu maden ocaklarına ilişkin her bir sahanın yüz ölçümü bilgisi işlenerek, Diyarbakır'ın her bir ilçesine yönelik ayrı ayrı maden sahaları haritaları üretilmiştir. Daha sonra, bu haritaların birleştirilmesi suretiyle bir il haritası oluşturulmuştur. Diyarbakır ilinin yüzölçümü ile kıyaslandığında, maden sahalarının yayılımının, Diyarbakır ilinin toplam yüz ölçümünün yaklaşık %0,24'ünü oluşturduğu görülmüştür. Bu arazi yüzölçümü oranının, madencilik faaliyetlerinin arazi kullanımı açısından tespitinin yapıldığı bazı ülkeler ile kıyaslandığında, ortalama bir değer oluşturduğu anlaşılmıştır. Bu çalışma ile birlikte, Türkiye'de gerek il gerekse ülke temelinde madencilik faaliyetlerinin haritalandırılması ve arazi kullanımı oranının tespitinin yapılmasının gerekliliği ortaya konulmuştur.