Diyarbakır ilindeki dengbêjlik geleneği ve dengbêjlerin müzikal pratikleri

Bu çalışmanın konusu, Türkiye'de genel olarak Doğu Anadolu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde yaşayan Kürt etnisitesinin yaşatmış olduğu sözlü kültür geleneklerinden olan dengbêjlik geleneğinin müzikal iz düşümlerini ortaya koymaktır. "Dengbêj" tanımlanırken sadece ses sanatçıcı (vokalist) olarak değil, kültürü yaşatarak aktaran, Kürt etnisitesinin geçmişini geleceğe taşıyan kültür taşıyıcısı görevi üstlenen kişiler olarak tanımlanmalıdır. Geçmiş yıllarda araştırma bölgesinde okuma-yazma oranının düşük olması nedeniyle, insanlar acı, aşk, özlem, kahramanlık vb konuları işleyen hikâyelerini, yaşantılarını ve destanlarını sözlü olarak dile getirmiştir. Bu nedenle kültür taşıyıcısı görevini üstlenen dengbêjler, çirokbêjler ve destanbêjler Kürt sözlü kültüründe önemli bir yere sahiptir. Araştırma nitel araştırma yöntemlerinden "betimsel araştırma" yöntemi içinde yer alan "tarama" modeli ile gerçekleştirilmiştir. Çalışmada, Diyarbakır ilindeki dengbêjlik geleneği incelenerek, bu geleneğin nasıl sürdürüldüğüne dair sonuçlar elde etmek ayrıca gelenek sürdürülürken icraların hangi müziksel yapılarda icra edildiğine dair sonuçlar elde etmek amaçlanmıştır. Diyarbakır dengbêj evinde okunan eserlerin video-ses kayıtları alınmış ve en çok icra edilen 32 eserlerin nota ve sözlerinin analizi yapılarak, Diyarbakır ilindeki dengbêjlik geleneği ve dengbêjlerin müzikal pratikleri incelenmiş, dengbêjlik geleneği, tarihi, dengbêjlerin icra etmiş oldukları kilam ve stran gibi türlerin makamsal analizleri, konu temaları ve icra teknikleri üzerine sonuçlar elde edilmiştir Bu konuda bölgede uzman ve araştırmacı kişilerle yapılan sözlü mülakatlarla çalışma desteklenmiş, Diyarbakır dengbêj evinde süregelen geleneksel müzik kültürüne dair kaynak niteliğinde olabileceği düşünülen bu çalışma hazırlanmıştır. Anahtar Kelimeler: Diyarbakır, Dengbêj evi, Dengbêjlik Geleneği, Müzik, Müzikal Pratik.