Diyarbakır karpuz genotiplerinin (Citrullus lanatus cv. `Beyazkış', `Karakış' ve `Sürme') mikroçoğaltılması üzerine biyoteknolojik araştırmalar

Bu çalışmada bölgemizi istila eden yabancı hibrit tohumlar yüzünden yok olma tehlikesiyle karşı karşıya bulunan yerel Diyarbakır karpuz genotiplerinin (Citrullus lanatus cv. `Beyazkış', `Karakış' ve `Sürme') hızlı bir şekilde in vitro mikroçoğaltımı için uygun bir protokol geliştirmek ve bu karpuz genotiplerinden tetraploid hatlar elde edilmesi amaçlanmıştır.Mikroçoğaltım için kültüre alınacak olan tohumların yüzey sterilizasyonu, %4'lük NaOCl içinde `Karakış' ve `Sürme'de 10, `Beyazkış'ta 15 dakika boyunca çalkalanarak yapılmış ve tohumlar çimlenme için MS besiyerinde (Murashige and Skoog, 1962) kültüre alınmıştır. Diyarbakır karpuz tiplerinin 5 günlük in vitro fidelerinden, 3 haftalık kültür sonucu sürgün uçları elde edilmiştir. Sürgün proliferasyonu için test edilen sitokininler (BA, kinetin) içerisinde `Sürme' için 0.5 mgl-1; `Karakış' ve `Beyazkış' için 1.0 mgl-1 BA içeren, 7 gl-1 agar ve 30 gl-1 sakkaroz içeren, 1:1 konsantrasyonunda MS besi ortamının en iyi sonucu verdiği saptanmıştır. Ekonomik olarak en fazla öneme sahip olan `Sürme' tipinde sürgün proliferasyonuna, ayrıca beş farklı aminoasit (lösin, metiyonin, triptofan, valin, alanin) ve üç farklı poliaminin (spermin, spermidin, putresin) etkisi incelenmiştir. Çalışma sonucunda `Sürme' tipinde 100 ?M metiyonin ve 50 ?M spermini birlikte içeren besi ortamının sürgün veriminde çok etkili olduğu gözlenmiştir.İn vitro elde edilen sürgünlerin köklendirilme çalışmalarında test edilen oksinler (IBA, IAA ve NAA) içerisinde en iyi köklenmenin, her üç karpuz tipinde de 1.0 mgl-1 IBA içeren MS besiyerinde olduğu saptanmış ve bu ortamdaki sürgünlerden, `Beyazkış'ta % 76, `Karakış'ta % 91 ve `Sürme'de % 95 oranında köklenme elde edilmiştir. İn vitro köklendirilen sürgünler tarlaya başarılı bir şekilde aktarılmıştır. Mikroçoğaltılmış bitkilerden ve direkt tohumdan elde edilmiş karpuzlar ürün verimi ve şeker içeriği yönünden mukayese edilmiş, ancak önemli bir farklılık gözlenmemiştir.Tetraploid karpuz bitkisi elde etmek için hem in vivo hem de in vitro yöntemler denenmiştir. Ploidi seviyesi stoma bekçi hücrelerindeki kloroplastların sayılması ve taze yaprakta toplam DNA miktarının spektrofotometrik olarak tespit edilmesiyle belirlenmiştir.Çalışma sonuçlarına göre tetraploid bitki elde etmek için her üç karpuz tipinde de in vitro yöntemlerin daha iyi sonuç verdiği görülmüştür. Tohumun % 0.03 kolşisinli MS ortamında çimlenmesiyle poliploidi oranı `Sürme'de %27, `Karakış'ta % 23.5, `Beyazkış'ta ise %16.2 olarak gerçekleştirilmiştir.