Diyarbakır-Kralkızı (Dicle) ve Diyarbakır-Dicle (Eğil) barajlarının avifaunası

IV ÖZET Bu çalışma Diyarbakır ili şehir merkezinin (37° 55' N, 40° 12' E) kuzeyinde yer alan Kralkızı (Dicle) ve Dicle (Eğil) barajlarında yapılmıştır. Şubat 2000 - Şubat 2002 tarihleri arasında bu alanlarda ornitolojik gözlemler gerçekleştirilmiştir. Çalışma süresince Kralkızı Barajı ve çevresine 62, Dicle Barajı ve çevresine 60 kez gidilmiş, gidiş-gelişler sırasında dönüşümlü iki farklı güzergah izlenmiş, yol boyunca görülen türler gidilmekte olan baraja ait listeye dahil edilmiştir. Çalışma süresince alanlarda, farklı dönemlere göre ön beş günlük ve haftalık periyodik gözlemler gerçekleştirilmiştir. Gözlemler sabah erken saatlerden öğleden sonraki saatlere kadar uzatılmıştır. Çalışma alanımızı baraj kıyıları, güzergahtaki tarımsal araziler ve dağlık alanlar oluşturmuştur. Gözlemler dürbünle, teleskopla yada çıplak gözle gerçekleştirilmiştir. Tespit edilen türlerden bazılarının fotoğrafları da çekilmiştir. Çalışma alanlarında 16 ordo ve 44 familyaya ait toplam 163 kuş türü tespit edilmiştir. Bunlardan 84 tür Passeriformes'e ve 79 tür de Non-passeriformes'e aittir. Bölgedeki gözlemlerimiz ve tespitlerimiz doğrultusunda, bu türlerden 35'inin yöremiz için yerli, 58'inin yaz göçmeni, 28'inin kış konuğu olduğu, 38 türün geçiş dönemlerinde yöreyi kullandığı saptanmıştır. Dört türün durumu ise kesin olarak belirlenememiştir. Bu türlerden 55 'inin yörede kuluçka yaptığı, 42 türün muhtemelen kuluçka yaptığı, 66 türün de yöreyi kışlama veya geçiş dönemlerinde beslenme ve dinlenme alam olarak kullandığı görülmüştür. Tespit edilen türlerin Red Data Book kriterlerine göre durumlarına bakılarak 90 türün tehlike altında olduğu saptanmış, bunlardan 6'sının A. 1.2, 21 'inin tanesinin A.2, 32' sinin A.3, 24'ünün A.4, 4'ünün B.2, 3 'ünün ise B.3 tehlike derecesinde yer alan türler olduğu belirlenmiştir, 73 türün ise herhangi bir tehlike kategorisinde olmadığı tespit edilmiştir. IUCN-2000 Red List of Threatened Species verilerine göre, 3 türün global alanda tehlike altında bulunduğu belirlenmiştir. Bu çalışmada tespit edilen türler ile ilgili genel bilgiler sunulmuş olup, bunların mevsimsel dağılışları, statüleri, kuluçka durumları ve maksimum birey sayılan tablolar halinde verilmiştir. Önceki çalışmalar ile karşılaştırıldığında, yöremizde çeşitli araştırıcılar tarafından daha önce varlığı bildirilen bazı türlere rastlanmadığı, buna karşılık tarafımızdan tespit edilen bazı türlere diğer araştırmacılarca değinilmediğini dolayısıyla bazı tespitlerimizin Güneydoğu Anadolu Bölgesi ve Diyarbakır ili için yeni kayıt olduğu görülmektedir. Ayrıca yöre için belirtilen mevsimsel statüler konusunda bazı türlerde uyumsuzluk olduğu belirlenmiştir. Alanın kuşlar açısından önemine değinilerek yöredeki kuş varlığının korunması için önerilerde bulunulmuştur.