Diyet bilgi yükü ölçeğinin türkçe'ye uyarlanması: Geçerlilik ve güvenirlik çalışması

Göçmen, H., Diyet Bilgi Yükü Ölçeğinin Türkçeye Uyarlanması: Geçerlilik ve Güvenilirlik Çalışması, Nuh Naci Yazgan Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Beslenme ve Diyetetik Anabilim Dalı Yüksek Lisans Tezi, Kayseri, 2024. Bu çalışma, bireylerin diyet bilgi ortamına ilişkin algılarını değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş ve doğrulanmış olan 'Diet Information Overload' ölçeğinin (Diyet Bilgi Yükü Ölçeği) Türkçeye çevrilmesi ve kültürlerarası uyumunun sağlanmasını hedeflemektedir. Araştırma, Kasım 2023 ile Haziran 2024 tarihleri arasında Kayseri'de ikamet eden, 18 yaş ve üzeri, gönüllü olarak katılan toplam 464 birey ile gerçekleştirilmiştir. Veriler, araştırmacı tarafından yüz yüze görüşme yöntemiyle toplanmıştır. Ölçeğin zamana karşı değişmezliğini ve uygulamalar arasındaki tutarlılığını değerlendirmek amacıyla, ilk uygulamadan iki hafta sonra 150 kişiye tekrar uygulanmış ve test-tekrar test güvenilirliği analiz edilmiştir. Ölçeğin dil geçerliliği, çeviri-geri çeviri yöntemi kullanılarak sağlanmıştır. Tekrarlı ölçümlerdeki (test-retest) tutarlılığı ölçmek için sınıf içi güvenirlik katsayısı (ICC) ve ölçek iç tutarlılığı için Cronbach Alfa katsayısı hesaplanmıştır. Kapsam geçerliliğini değerlendirmek amacıyla Davis tekniğiyle kapsamlı geçerlilik oranı ve kapsam geçerlilik indeksi değerleri 1 olarak hesaplanmış olup, bu değerler kapsam geçerliliği için yeterli görülmüştür. Ölçeğin yapı geçerliliği üç farklı model için doğrulayıcı faktör analizine bakılarak saptanmıştır. Doğrulayıcı faktör analizi (DFA) sonucunda elde edilen tüm yol katsayıları (kestirimleri) istatistiksel olarak anlamlı olduğu tespit edilmiştir (p<0,001). Modeller için hesaplanan ki-kare/sd oranı ikiden küçük olduğu görülmüştür. Uyum iyiliği indeksine (GFI), karşılaştırmalı uyum indeksine (CFI), Tucker-Lewis indeksine (TLI) ve normlandırılmış uyum indeksine (NFI) bakıldığında istatistiklerinin %95'ten büyük olduğunu; yaklaşık hataların ortalama kareköküne (RMSEA) ve standardize edilmiş kalıntıların ortalama kareköküne (SRMR) göre istatistiklerin %5'ten küçük olduğu saptanmıştır. Tüm indislere göre verinin tüm modellerde yeterli uyum indekslerini sağladığı veya verinin modelleri doğruladığı görülmektedir. Her üç model için hesaplanan ICC istatistiğinin yeterli düzeyde (>0,70) olduğu bulunmuştur. Ölçek iç tutarlılığı incelendiğinde model 1 (α=0,748) ve model 2 (α=0,722) için Cronbach Alfa katsayısı güvenilir tespit edilmiştir. Ancak, model 3'ün güvenirlik katsayısı (α=0,643), madde sayısındaki azalmaya bağlı olarak daha düşük saptanmıştır. Bu bulgular, ölçekteki maddelerin birbirleriyle yüksek derecede tutarlı olduğunu ve ölçeğin genel bütünlüğünü sağladığını ortaya koymaktadır. Yapılan kapsamlı analizler sonucunda, istatistiksel olarak anlamlı sonuçlar elde edilmiş ve bu sonuçların orijinal ölçekle uyumlu olduğu belirlenmiştir. Diyet Bilgi Yükü Ölçeğinin Türkçe uyarlaması, geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olarak değerlendirilmektedir; bu bağlamda, "Diyet Bilgi Yükü" Ölçeği, bireylerin diyet bilgi ortamına ilişkin algılarını değerlendirmek için pratik bir ölçme aracı olarak kullanılabilir. Anahtar Kelimeler: Diyet bilgi yükü, Ölçek, Geçerlilik, Güvenilirlik