Doğal ve yapay anadolu karaçamı (Pinus nigra subsp. pallasiana) meşcerelerinin tohum özellikleri bakımından karşılaştırılması (Konya yöresi örneği)

Bu çalışma, Konya yöresinde doğal tohum meşceresi (TM-115) ile bu meşcereden toplanan tohumlarla tesis edilen yapay (Altınapa ağaçlandırma sahası) meşcereden elde edilen Anadolu karaçamı (Pinus nigra subsp. pallasiana) tohumlarının bazı morfolojik özellikleri ile su stresi altında çimlenme performansını karşılaştırmak amacıyla yürütülmüştür. Bu kapsamda tohumların bir tohum ağırlığı, 1000-tane ağırlığı, tohum çapı ve boyu ile rutubet yüzdesi belirlenmiş; ayrıca PEG-6000 kullanılarak 0, -0.2, -0.4, -0.6 ve -0.8 MPa su potansiyeli düzeylerinde çimlenme denemeleri gerçekleştirilmiştir. Denemelerde çimlenme performansı; çimlenme yüzdesi (ÇY), oransal çimlenme yüzdesi (OÇY) ve çimlenme hızı (ÇH) parametreleri üzerinden değerlendirilmiştir. Araştırma sonuçlarına göre doğal ve yapay kaynaklarda bir tohum ağırlığı sırasıyla 0.286 gr ve 0.283 gr; 1000-tane ağırlığı ise 24.5 gr ve 26.6 gr olarak belirlenmiştir. Tohum çapı (3.75-3.82 mm) ve boyu (6.75-6.79 mm) bakımından kaynaklar arasında anlamlı farklılık bulunmazken, rutubet yüzdesi doğal kaynakta %6.81, yapay kaynakta %5.85 olarak ölçülmüştür. Su stresi şiddetinin artmasıyla birlikte her iki kaynakta da ÇY değerleri belirgin biçimde azalmış; doğal kaynakta %90.0'dan %1.5'e, yapay kaynakta %93.5'ten %2.0'ye gerilemiştir. OÇY değerleri 0 MPa'da %100 düzeyinde seyrederken −0.8 MPa'da doğal ve yapay kaynakta sırasıyla %1.6 ve %2.2 düzeyine düşmüştür. Benzer şekilde ÇH, 0 MPa'da 81.0-83.5 aralığından -0.8 MPa'da 0.5 düzeyine gerilemiştir. Varyans analizi sonuçlarına göre su stresi düzeyinin OÇY ve ÇH üzerinde istatistiksel olarak anlamlı bir etkisi olduğu (P<0.05); buna karşın tohum kaynağının ve tohum kaynağı x su stresi etkileşiminin OÇY ve ÇH üzerinde anlamlı bir farklılık oluşturmadığı (P>0.05) belirlenmiştir. Genel olarak kritik düşüşlerin özellikle -0.6 MPa ve üzeri düzeylerde belirginleştiği görülmüştür. Sonuçlar, doğal tohum meşceresinden elde edilen tohumlarla tesis edilen ağaçlandırma sahasının tohum özellikleri ve su stresi altında çimlenme tepkisi bakımından doğal kaynağa yakın bir profil sergileyebileceğini göstermekte; kurak-yarı kurak sahalarda materyal seçiminde su stresi koşullarını dikkate alan çimlenme testlerinin destekleyici bir yaklaşım olarak kullanılabileceğine işaret etmektedir.