Doğu Afrika topluluğu ülkeleri halk kütüphanesi hizmetleri: Karşılaştırmalı bir analiz

Bu araştırma projesi Doğu Afrika ülkelerindeki halk kütüphanesi hizmetlerinin karşılaştırmalı bir çalışmasıdır. Bu çalışmanın amacı, Doğu Afrika Topluluğu (EAC)'nu oluşturan altı ülkede kurulmuş halk kütüphanelerini incelemek ve karşılaştırmalı analiz yöntemiyle bu kütüphanelerin sağladıkları hizmetlerin farklılıklarını ve benzerliklerini belirlemektir. Çünkü daha önce EAC halk kütüphanelerini karşılaştıran bir çalışma yapılmamıştır. Bu nedenle her ülkeden rastgele iki halk kütüphanesi ve bu kütüphanelerden 3 kütüphane çalışanı ve 2 kütüphane kullanıcısı örnek olarak seçilmiştir. Hem nitel hem de nicel veriler toplanmıştır. Temel veri toplama yöntemi teknik olarak anket ve mülakatlardan yararlanılmıştır. Nicel veriler ise tanımsal istatistik kullanılarak analiz edilmiş ve SPSS V20 kullanılarak frekanslar ve yüzdeler halinde gösterilmiştir. Nitel veriler ise deşifre edilmiş ve bu deşifre metinleri tematik analiz için Nvivo 12'ye yüklenmiştir. Bulgular, kütüphane kullanıcılarının çoğunluğunun temel bilgi ihtiyacının okumak, öğretmek ve araştırmak olduğunu, az sayıda kullanıcının ise boş zamanını geçirmek veya toplantı amacıyla kütüphaneleri kullandığını ortaya çıkarmıştır. Kütüphaneciler ve kütüphane çalışanları, kütüphane kullanıcılarının bilgi ihtiyaçlarını karşılamak adına kaliteli hizmet sunmak için çabalamaktadırlar. Kütüphane kullanıcıları ise genel olarak kütüphanelerden aldıkları hizmetten memnun kalmaktadırlar. Örneğin kütüphanelerin tümündeki kütüphane kullanıcılarının çoğu, istedikleri konu hakkındaki materyalleri her zaman bulmuş, kütüphane çalışanlarından yardım istemiş ve materyalleri nasıl bulacaklarına ve hizmetlerinin nasıl çalıştığına dair açık bir şekilde rehberlik etmeleriyle birlikte çoğunlukla yardımları faydalı bulmuşlardır. İncelenen kütüphaneler kitaplar, dergiler ve kitap dışındaki materyallerle doludur. İncelenen kütüphanelerin çoğunda çeşitli türde kitaplar bulunmaktadır ve bu kitapların çoğu yerel kitap satıcılarından satın alınmış veya acenteler aracılığıyla yapılan bağışlarla elde edilmiştir. Kütüphanedeki ilgili bilgilerin tanımlanması ve yerinin belirlenmesi için kullanılan stratejiler raflardaki kitapların incelenmesi ve kütüphanecilerden yardım istenmesini kapsarken bazı kişiler kütüphanedeki kitapları bulmak için bilgi teknolojilerini kullanmaktadır ve açık raf ve kapalı depo olmak üzere iki farklı yararlandırma yöntemi bulunmaktadır. Katalog sistemleri kart formunda ve çevrimiçi kütüphane katalog (OPAC) sistemlerini içermektedir. Kütüphane materyalleri ve insan gücünün yanı sıra referans hizmeti, çeviri hizmeti, fotokopi hizmeti, bibliyografik hizmet, güncel uyarı hizmeti, seçmeli bilgi sistemi ve kütüphane içi ödünç verme hizmeti kütüphaneler tarafından sağlanan diğer hizmetlerdir. Kütüphanelerde sağlanan hizmetlerde bilgi teknolojisiyle birlikte insan kaynağının arz ve talebinden sıkıntı yaşadıkları gözlemlenmiştir. Sayıca yetersiz ve mesleki formasyonu az olan çalışanlar, kullanıcılar için yeterli sayıda kitabın olmaması, materyal fiyatlarındaki artış, yetersiz depolanmış ve zaman aşımına uğraşmış materyaller, geliştirmeyen ve azalan kütüphane bütçesi, hizmetteki yetersiz teknoloji uygulamaları, kısıtlı internet bağlantıları, yeterli sayıda bilgisayar bulunmaması ve bilgisayar becerilerinin eksikliği temel zorluklar arasındadır. Uganda ve Ruanda'daki kütüphaneler Kenya'ya kıyasla iyi eğitim görmüş kütüphane çalışanlarına sahiptir. Ayrıca Ruanda ve Burundi'ye kıyasla Uganda ve Tanzanya en çok deneyimli kütüphane çalışanına sahip ülkelerdir. Güney Sudan ve Ruanda'da çok sayıda yarı profesyonel çalışan bulunurken Uganda ve Kenya incelenen diğer ülkelere kıyasla daha fazla profesyonel çalışana sahiptir. Diğer ülkelere kıyasla Uganda, Kenya ve Ruanda'daki kütüphaneler daha iyi hizmetler sağlamaktadır ve daha kalifiyeli çalışanlara ve daha iyi hizmet sunum stratejilerine sahiptir. Kütüphane yöneticilerinin çalışan kapasitesini, becerilerini ve yeterliliklerini iyileştirmesi, bilgi teknoloji kapasitesini geliştirmesi, kütüphane faaliyetleri için dengeli bütçe tahsis etmesi, kullanıcı ihtiyaçlarını karşılayan materyaller depolaması, kütüphaneler arası iş birliği oluşturması ve kamu bilinci kampanyaları yürütmesi Doğu Afrika ülkeleri için tavsiye edilmektedir. Anahtar kelimeler: Halk Kütüphanesi, Kütüphane Hizmetleri, Doğu Afrika, Bilgi İhtiyacı, Bilgi Kaynakları, Halk Kütüphanesi Hizmetleri