Doğu Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu bölgeleri buğday alanlarında tahıl kist nematodu türlerinin (Heterodera avenae group) belirlenmesi ve bazı buğday genotiplerinin heterodera avenae (wollenweber, 1924)'ye karşı dayanıklılığının araştırılması

Bu çalışmada, Doğu Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu Bölgeleri buğday alanlarında Tahıl kist nematodu (Heterodera avenae group) türlerinin tanımlanması, tür içi ve türler arası kalıtsal benzerliklerinin araştırılması ile Tahıl kist nematodlarının yaygınlık ve yoğunluklarının tespiti amaçlanmıştır. Ayrıca, Tahıl kist nematodu, Heterodera avenae?nin in ?vitro koşullarda patotipinin belirlenmesi, bazı biyolojik özelliklerinin araştırılması ile bazı buğday genotiplerinin H. avenae karşı reaksiyonlarının tespiti ve H. avenae?nin tarla koşullarında farklı buğday çeşitlerinde meydana getirdiği ürün kaybının araştırılması hedeflenmiştir. Çalışma 2009-2013 yılları arasında laboratuar ve arazi çalışmaları olarak yürütülmüştür. Çalışma sonucunda Doğu Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu Bölgeleri buğday alanlarının % 52?sinin Tahıl kist nematodu ile bulaşık olduğu, en yaygın türün % 51 ile H. avenae olduğu, bunu sırasıyla % 40 ile H. latipons ve % 9 ile H. filipjevi?nin takip ettiği ortaya konmuştur. Tahıl kist nematodu popülasyonları arasında değişik tekrar oranlarında tür içi ve türler arası genotipik farklılıkların olduğu ve H. avenae?nin Doğu Akdeniz Bölgesi patotipinin ?Ha1 patotip? grubuna bağlı ?Ha21? olduğu saptanmıştır. H. avenae?nin üremesi için kumlu toprak tipinin uygun olduğu, nematodun bitkiye dikimle birlikte 2,5 adet ikinci dönem larva/g toprak yoğunluğunda inoküle edilmesi gerektiği, H. avenae yumurtalarından en uygun larva çıkışının 4ºC? de iki ay süreyle, ön inkübasyonda bekletilen kistlerden, 10 ºC'de 191-221 gün inkübasyonunda gerçekleştiği saptanmıştır. Dayanıklılık geni, Cre1?in H. avenae?ye karşı tam bir etkinliğe sahip olmadığı, yerel çeşitlerden Adana 99, Sorgül, Şırnak, Sogol Acırlı?nın ve bazı yabani buğday türlerinin nematoda karşı orta dayanıklı olduğu saptanmıştır. Tarla koşullarında ürün kaybına yönelik olarak yapılan denemelerde, H. avenae kaynaklı ortalama ürün kaybının çeşitlere göre % 4.36-% 25,7 arasında değiştiği tespit edilmiştir.