Dönüştürücü öğrenme kuramına göre hazırlanmış öğrenme etkinlikleri ile sınıf öğretmeni adaylarının öğretmenlik mesleğine yönelik bakış açısı dönüşümü: Hayat bilgisi dersi örneği

Bu araştırmanın amacı, dönüştürücü öğrenme kuramına göre hazırlanmış öğrenme etkinlikleri ile sınıf öğretmeni adaylarının öğretmenlik mesleğine yönelik bakış açısı dönüşümlerini incelemektir. Bu amaç doğrultusunda öncelikle öğretmenlik uygulaması dersi ve ilkokul Hayat Bilgisi dersi kapsamında öğretmen adaylarının alan bilgisi, pedagoji bilgisi, pedagojik alan bilgisi, öğretimi planlama, değerlendirme ve uygulamaya yönelik yeterlikleri dönüştürücü öğrenme kuramının ilkeleri bağlamında sorgulanmıştır. Devamında öğretmen adaylarında dönüştürücü öğrenme kapsamında zenginleştirilmiş sürekli sorgulama ve eleştirel yansıtma etkinlikleriyle öğretmenlik mesleğine yönelik bakış açılarındaki dönüşüm değerlendirilmiştir. Bu amaç ve perspektifle öğretmen adaylarında belirlenen ihtiyaç durumları doğrultusunda mesleki yeterlik ve mesleki bakış açısı kazandırmaya çalışılmıştır. Dönüştürücü öğrenme kuramının aşamalarına uygun olarak tasarlanan araştırma, katılımcı eylem araştırması deseniyle yürütülmüştür. Mesleki bakış açısı belirleme çalışmaları sonucunda, sınıf öğretmenliği mesleğini hafife alan ve mesleki yeterlikleri önemsemeyen 4. sınıfa devam eden 15'i kadın, biri erkek olmak üzere 16 sınıf öğretmeni adayı belirlenmiştir. Araştırmanın çalışma grubunun belirlenmesinden sonra öğretmen adaylarının mesleki yeterliklerine yönelik ihtiyaç analizi yapılmıştır. İhtiyaç analizi sonucunda, mesleki yeterlik gelişimini sağlamaya yönelik taslak eylem planı hazırlanmıştır. Eylem planlı tasarlanırken dönüştürücü öğrenme kuramının ilkeleri dikkate alınarak öğretmen adaylarının mesleki yeterlikleri fark etmelerine ve geliştirmelerine yönelik uygulamalara yer verilmiş, devamında ise mesleki yeterlik bağlamındaki bakış açılarındaki değişim/dönüşüm anlaşılmaya çalışılmıştır. Bu süreçte, mesleki yeterlik geliştirmeye yönelik bireysel ve grup uygulamaları, ders planları, öz değerlendirme, akran değerlendirme, rubrik, e-portfolyo, gözlemlere yer verilmiştir Mesleki bakış açısı dönüşümünü anlamak amacıyla ise eleştirel düşünme ve yansıtmaya dayalı olarak eğitim günlükleri, araştırmacı günlüğü, SWOT analizi ve sınıf içi tartışmalara yer verilmiştir. Eğitim sürecinde yer verilen bu araçlar aynı zamanda birer veri kaynağı olarak değerlendirilmiştir. Bu çoklu veri toplama araçlarından elde edilen veriler içerik analizi ile çözümlenerek anlamsal yapılar çıkarılmaya çalışılmıştır. Araştırma, haftada iki saat olmak üzere toplamda 14 haftada gerçekleştirilmiştir. Araştırmada öğretmen adaylarının ihtiyaç analizleri sonucunda; alan bilgisi, pedagoji bilgisi, pedagojik alan bilgisi, öğretimi planlama, değerlendirme ve uygulama mesleki yeterlik alanlarında ihtiyaç durumları belirlenmiştir. Bu doğrultuda bu altı mesleki yeterlik alanı kendi içerisinde bir döngü oluşturacak şekilde planlanmış ve uygulanmıştır. Her bir mesleki yeterlik alanı alt bir döngü olarak kabul edilmiş olup bu alt döngülerin tamamı kapsamında belirlenen kazanımlar tamamlanana kadar o alt döngü sürdürülmüştür. Döngünün kazanımlarına ulaşılınca diğer mesleki yeterlik alanına geçilmiştir. Araştırmada mesleki yeterlikleri geliştirmeye yönelik bir genel döngü olmasının yanı sıra ihtiyaç analizi ile belirlenen gelişim alanları mesleki yeterlik alanları altında toplanması bakımında altı alt eylem döngüsünden oluşmaktadır. Araştırmadaki eylem planlarının genel amacı mesleki yeterlik kazandırmaktır. Mesleki yeterlik geliştirmeye yönelik oluşturulan bu eylem planları ile aynı zamanda geliştirilmeye çalışılan mesleki yeterlik alanına yönelik anlam şemalarındaki dönüşüm incelenmiştir. Eylem döngülerinin tamamlanması sonucunda ise sınıf öğretmenliği mesleğine yönelik geliştirdikleri anlam perspektiflerinde dönüşüm olup olmama durumu ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır. Anlam perspektifindeki dönüşümü deneyimleme durumuna yönelik üç farklı veri toplama aracından faydalanılmıştır. Bunlar; Sınıf öğretmeni adaylarının öğretmenlik mesleğine yönelik bakış açısı anketi, öğrenme etkinlikleri anketi (ÖEA) ile mesleki bakış açısı ve öğretmenlik uygulaması eğitimini değerlendirmeye yönelik yarı yapılandırılmış görüşme formudur. Araştırma sonucunda, 16 öğretmen adayının 15'inin anlam perspektifinde dönüşüm gerçekleştiği, birinde ise dönüşüme dair veriler olmasına rağmen veriler arası tutarsızlığın olması açısından bu öğretmen adayında dönüşümün gerçekleştiği ifade edilememiştir. Araştırma sürecinde mesleki yeterlikler ile mesleki bakış açısı arasında bir etkileşim olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Öğretmen adaylarının mesleki yeterlik kazandıkça bakış açılarında değişimler meydana geldiği; değişen bakış açısına bağlı olarak mesleki yeterliklerini geliştirmeye yöneldikleri sonucuna ulaşılmıştır. Dönüştürücü öğrenme kuramına göre tasarlanan araştırmanın bu etkileşime yol açtığı ve bu etkileşim sonucunda öğretmen adaylarının yeni yollar, roller ve ilişkiler keşfetmeye yöneldikleri sonucuna ulaşılmıştır. Ulaşılan bu sonuç eleştirel yansıtmanın dönüşüm için kritik bir öneme sahip bir beceri olduğunu ve bu becerinin ortaya çıkabilmesi için uygun öğrenme ortamının oluşturulması, bu öğrenme ortamında eleştirme ve yansıtma becerilerinin işe koşulacağı ve bireyler arası etkileşimin yüksek düzeyde tutulacağı etkinliklere yer vermenin bir gereklilik olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: Bakış açısı dönüşümü, dönüştürücü öğrenme, hayat bilgisi, öğretmen adayları, öğretmen yeterlikleri