Dönüşümsel liderlik, öğretmen özerkliği ve öğretmen iyi oluşu arasındaki ilişki

Bu araştırmanın amacı, öğretmen algılarına göre okul müdürlerinin dönüşümsel liderlik davranışları, öğretmen özerkliği ve öğretmen iyi oluşu arasındaki ilişkileri incelemektir. Nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel modelde tasarlanan bu araştırmanın evrenini, Elazığ il merkezinde bulunan ortaöğretim kurumlarında 2022-2023 eğitim-öğretim yılında görev yapan öğretmenler oluşturmaktadır. Araştırmanın örneklemi, basit seçkisiz örnekleme yöntemi kullanılarak çeşitli türlerdeki lise kademelerinde görev yapan 412 öğretmenden oluşturulmuştur. Bu çalışmada veriler; Çok Faktörlü Liderlik Ölçeği'nin 20 maddelik kısmını teşkil eden Dönüşümsel Liderlik Ölçeği (DLÖ), Öğretmen Özerkliği Ölçeği (ÖÖÖ), Warwick-Edinburgh Mental İyi Oluş Ölçeği (WEMİÖ) ve kişisel bilgi formu kullanılarak toplanmıştır. Ölçme araçlarının uygulanması neticesinde elde edilen verilere ilişkin olarak öncelikle SPSS Amos 22 programıyla ölçeklere ilişkin doğrulayıcı faktör analizleri (DFA) gerçekleştirilmiş ve ardından veriler SPSS 22 paket programına aktarılarak t-testi, Tek Yönlü Varyans Analizi (ANOVA) (varyansların homojen olmadığı durumlarda Kruskal-Wallis H), Pearson Korelasyon analizi ve Çoklu Regresyon Analizi gerçekleştirilmiştir. Yapılan analizler neticesinde elde edilen bulgulara göre; dönüşümsel liderlik ölçeği genel düzeyinin ve dönüşümsel liderliğin idealize edilmiş etki ve entelektüel teşvik alt boyutlarının çok yüksek düzeyde, ilham verici motivasyon ve bireysel ilgi alt boyutlarının ise yüksek düzeyde algılandığı sonucuna ulaşılmıştır. Öğretmenlerin özerklik algılarının gerek ölçeğin genelinde gerekse öğretmen özerkliğinin alt boyutları olan öğretim süreci özerkliği, öğretimin programlanması özerkliği ve mesleki iletişim özerkliği alt boyutlarında çok yüksek, mesleki gelişim alt boyutunda ise yüksek düzeyde olduğu saptanmıştır. Ayrıca öğretmen iyi oluşunun öğretmenler tarafından çok yüksek düzeyde algılandığı tespit edilmiştir. Araştırma bulguları, öğretmenlerin dönüşümsel liderlik algılarının genel manada cinsiyete göre farklılaştığını göstermektedir. Dönüşümsel liderlik ölçeğinin hem genelinde hem de idealize edilmiş etki, entelektüel teşvik ve bireysel ilgi alt boyutlarında erkeklerin algı düzeylerinin kadınlardan daha fazla olduğu, ancak ilham verici motivasyon alt boyutunda cinsiyetler arasında herhangi bir farklılığın bulunmadığı tespit edilmiştir. Öğrenim durumu değişkenine göre öğretmenlerin dönüşümsel liderlik algılarının farklılaşmadığı tespit edilmiştir. Öğretmenlerin dönüşümsel liderlik algılarının genel manada v branşa göre farklılaşmadığı; yalnızca dönüşümsel liderliğin idealize edilmiş etki alt boyutunda sözel branştaki öğretmen algılarının diğer branş öğretmenlerinden daha yüksek düzeyde olduğu tespit edilmiştir. Araştırmada, öğretmen özerkliğinin cinsiyete, öğrenim durumuna ve branşa göre farklılaşmadığı saptanmıştır. Ayrıca öğretmenlerin iyi oluş algılarının; cinsiyete göre anlamlı şekilde erkekler lehine farklılaştığı, öğrenim durumu ve branş değişkenlerine göre ise farklılaşmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Genel manada dönüşümsel liderlik, öğretmen özerkliği ve öğretmen iyi oluşu arasında orta düzeyde, anlamlı ve pozitif ilişkiler olduğu tespit edilmiştir. Yalnızca dönüşümsel liderliğin alt boyutları olan idealize edilmiş etki ve ilham verici motivasyon ile öğretmen özerkliğinin mesleki gelişim özerkliği alt boyutu arasında düşük düzeyde, anlamlı ve pozitif bir ilişki saptanmıştır. Ayrıca araştırma bulguları; öğretmen algılarına göre okul müdürlerinin dönüşümsel liderlik davranışlarının ve öğretmen özerkliğinin, öğretmen iyi oluşunun anlamlı yordayıcıları olduklarını göstermektedir.