Döviz kuru sistem ve politikalarının dış ticaret açısından analizi (1980 sonrası Türkiye örneği)

ÖZET Bu tezin amacı, döviz kuru sistem ve politikalarının dış ticaret üzerindeki etkinliğini ortaya koymaktır. Çalışmamızda esnek, sabit ve karma döviz kuru sistemleri, dış ticaret açısından incelenmiştir. Konumuz, dış ticaret olduğundan tüm döviz kuru sistemlerinde uygulanabilecek aşın değerlenmiş, eksik değerlenmiş ve gerçekçi kur politikalarının ithalatçı ve ihracatçının davranışlarını ne şekilde etkilediği ortaya konulmuştur. Ekonomik bloklaşmaların yoğunlaştığı günümüzde serbest dış ticaret akımlarının doğması ile döviz kuru politikaları, ülkelerin dış ticaret politikası araçları içinde giderek artan bir konum kazanmıştır. Gerek gelişmiş gerekse gelişmekte olan ülkeler için önemli bir değişken olan döviz kuru politikalarının dış ticaret açısından analizi, 1980 sonrası dönemde Türkiye örneği ile ortaya konulmaya çalışılmıştır. Türkiye'de uygulanan döviz kuru politikalarının ithalat ve ihracat üzerindeki etkileri, esneklik yaklaşımına dayanılarak analiz edilmiştir. Hesaplamalarımız sonucunda, ithal ve ihraç mallarını talep esnekliklerinin 1980 sonrası dönemde giderek düştüğü belirlenmiştir. Bu sonuç, yapılan kur ayarlamalarının, dış ticaret bilançosu üzerindeki etkisinin yıllar itibariyle azaldığını gösterir niteliktedir. Türkiye'nin ithalatının büyük bölümü ara ve yatırım mallarından oluşmaktadır. İthalatın yapısı nedeniyle kur ayarlamaları ile ithalatın azaltılması pek mümkün olmamaktadır. Diğer taraftan, kur ayarlamalarıyla ihracat miktar olarak artmakla birlikte, ihracat gelirleri yapılan fiyat indirimi oranında artırılamamaktadır. Bu nedenle, ticaret açıklarının önüne geçilebilmesi için, kur ayarlamaları yoluyla döviz türünden fiyat indirimi yerine, ülke içi fiyat artışları kontrol altına alınmalıdır. Böylece, ihracatçının dış piyasalardaki rekabet gücü artacaktır. Ayrıca, ithalatın yapısının değiştirilmesi yönünde politikalar üretilmelidir. Türkiye, kendi teknolojisini üretir duruma geldiğinde ve girdiler açısından dışa bağımlılığını azaltması konusunda başarıya ulaştığında, ihracatı arttırmak ve ithalatı kısmak yönünde herhangi bir müdahaleye gerek duymayacaktır.