Düzce ilinde nüfusun değişimi: Sosyo-kültürel ve mekânsal analiz (1927-2018)

Düzce ili Batı Karadeniz Bölgesinde bulunmakta olup, doğusunda Bolu, batısında Sakarya ve kuzeydoğusunda Zonguldak illeriyle komşudur. Kuzeyinde Karadeniz yer almakta olup, kıyı uzunluğu 30 km'dir. Düzce ilinin Merkez ilçe dahil 8 ilçesi, 278 köyü, 115 mahallesi bulunmaktadır. 1999 yılında il olan Düzce her daim göç alma potansiyeline sahip olmuş, nüfus artışı yönünden değişiklikler izlenmiştir. Bu çalışmada Düzce'nin 1927 yılından itibaren değişen nüfusu ve sosyo-kültürel gelişimi araştırılmış, elde edilen veriler tablo, grafik ve haritalar kullanılarak yorumlanmıştır. Fiziki ve beşeri faktörlerin nüfus dağılımı üzerine etkileri ele alınarak, kırsal ve kentsel nüfusun mekânsal dağılışı üzerinde durulmuştur. Düzce Cumhuriyet döneminde Türkiye'nin en işlek ve zengin ilçesi durumuna gelmiştir. Ayrıca o dönemde bayındırlık hizmetlerinin gelişmesiyle kentsel bir yapıya kavuşan Düzce'de kentsel gelişme 1945 ve özellikle 1955 yılından sonra hız kazanmıştır. İlçede 1881 yılında belediye kurulmuştur. Kentin ilk imar planı 1956 yılında hazırlanmak istenmiş, ancak 1963 yılında yürürlüğe girmiştir. 1870 yılından 1999 yılına kadar Düzce ilçe merkezi olarak kalmıştır. "17 Ağustos 1999 ve 12 Kasım 1999 depremlerini yaşayan Düzce 09.12.1999 tarihli ve 23091 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla Resmi Gazete'de yayımlanan "Bir il ve iki ilçe kurulması ve 190 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin eki Cetvellerde Değişiklik yapılması Hakkında 584 sayılı Kanun Hükmünde Kararname" ile İl statüsüne kavuşmuştur". Düzce'nin il statüsüne geçmesiyle birlikte bölgeye yapılan teşviklerin artmasıyla 2018'e kadar geçen sürede sürekli olarak nüfusun arttığı tespit edilmiştir. Özellikle 2006'da Düzce Üniversitesinin kurulması ve zamanla farklı fakülteler ve bölümler açarak büyümesinin, Düzce Organize Sanayinin ve yeni yatırımların Düzce'ye gelmesinin nüfus bir artışında önemli bir payı olduğu görülmüştür. 2007 yılında Düzce ilinin tüm ilçeler dâhil, 157.894 olan şehir nüfusunun 2013'e gelindiğinde yaklaşık 2 binlik bir artış ile 159.232 olarak kayda geçtiği tespit edilmiştir. 2014 yılına gelindiğinde şehir nüfusunda büyük bir artış gözlenmiş ve nüfus 184.005'e ulaşmıştır. 2018 yılında ise şehir nüfusu 184.910 olmuştur. 2014 yılında Düzce Üniversitesi'nin birimlerindeki artış, Motor fabrikasının açılması, o yıla kadar Konuralp'in ve kendisine bağlı olan bazı köylerin Düzce Belediyesi sınırlarına dâhil edilmesi 2014 yılında ortaya çıkan ani nüfus artışının nedenleri olarak gösterilebilir. 2007-2018 yılları arasında Düzce ili ilçeler bazındaki şehir nüfus dağılımları incelendiğinde, en yoğun ilçe Merkez ilçe olup, ikinci sırada Akçakoca ilçesi gelmektedir. Bu ilçe ilin denize kıyısı olan tek ilçesi olma özelliği taşımaktadır ve sahip olduğu turizm değeri ilçenin nüfus yoğunluğunu açıklamaktadır. Üçüncü sırada nüfus yoğunluğu Kaynaşlı İlçesi'nde görülmektedir. Düzce ilinin nüfusunun mekânsal dağılımına ilişkin veriler incelendiğinde, Merkez ilçede ihtiyaç duyulabilecek çok sayıda yaşam mekânsal alanlarının (eğitim, ibadet, alışveriş, sağlık vb.) yer aldığı görülmektedir. Şehrin toplu taşıma ve ulaşım imkânlarının sınırlı sayıda ve sıklıkla olması, işyerlerinin çoğunlukla şehir merkezinde yer alması, eğitim imkânları açısından şehir merkezinde yer alan okulların daha donanımlı olduğunun düşünülmesi, daha konforlu bir yaşam talebinin olması nedenleriyle şehir halkı, çoğunlukla merkez ilçede yaşamayı tercih etmektedir. Düzce ilinin toplam yüzölçümü 249.200 hektar olup, bunun % 29,9'u tarım arazisi, % 0,79'u çayır-mera, % 48,352'si de tarım dışı arazi oluşturmaktadır. Tarımsal faaliyetlerin en canlı olduğu yerler arasında Merkez ilçe ve Akçakoca ilçeleri sayılabilir. Bu durumun temel nedeni, ilçelerin doğal koşullarının tarım için elverişli olmasıdır. Düzce ili fındık üretiminde, üretim yapılan alan açısından ülkede 6. Sırada; üretim açısından 4. sırada yer almaktadır. Ülke fındık üretiminin %10,2'si Düzce ilinden sağlanmaktadır. Ülkede üretilen fındığın verim açısından dekar başına 70,7 kg iken, Düzce ilinde üretilen fındığın verim oranı 83,4 kg/dekardır. Bu oran Düzce ilinde üretilen fındığın ülke ve şehir ekonomisine önemli oranda katkı sağladığını göstermektedir. Şehrin içinden geçen D-100 Karayolu ve otoyol Başkent Ankara'yı İstanbul'a bağlamaktadır. Türkiye'nin en yoğun trafiğine sahip olan bu iki yol, Ankara ve İstanbul gibi yoğun nüfuslu kentlerin arasında bir dinlenme şehri özelliğine sahip olan Düzce'ye ayrı bir önem kazandırmıştır. Düzce'nin geçiş güzergâhı üzerinde olmasından dolayı, göç alan ve göç veren şehir olma özelliği taşımaktadır. Aynı zamanda iş olanaklarının giderek artması şehrin toplam nüfusunu da giderek arttırmaktadır. Şehir doğa ve yaz turizmi açısından da önemli bir değer taşımaktadır. Düzce gelecek vadeden bir şehirdir. Bu gelişim sürecinde bilinçli kentleşme ve sanayileşme politikaları ile şehrin doğal kaynakları, organik, ekonomik tarımsal, hayvansal ve turizm faaliyetleri korunmalıdır.