Devlet tahvili risk primi ve mali göstergeler arasındaki dinamik ilişki: Türkiye'den bulgular

Borçlanma araçları kamu finansmanında önemli bir yere sahiptir. Finansal piyasalarda 1980'li yıllarda başlayan gelişmelerle birlikte, tahvil ve bono gibi borçlanma enstrümanları kamu finansmanı ihtiyacını karşılamada ilaveten önem kazanmıştır. Devlet tahvili ihracındaki bu artış, devletlerin ve yatırımcıların tahvil risk primine karşı tutumunu değiştirmiştir. Tahvil risk primleri yalnızca borçlanma süreçlerinde kullanılan bir faktör olarak değil aynı zamanda ülkelerin maliye politikalarının etkinliğini ölçmede ve ülkelere özgü risk faktörlerini belirlemede de önemli bir gösterge olarak değerlendirilmektedir. Bu bakımdan, tahvil risk primleri aşırı sermaye ihtiyacı ve zayıf finansal sektör yapılarından dolayı gelişmekte olan ülkeleri daha şiddetli biçimde etkilemektedir. Neticede, tüm bu faktörler yüksek borçlanma maliyetleri nedeniyle kendi kendini besleyen bir döngüye sebep olabilmekte ve başlıca mali göstergeleri etkisizleştirebilmektedir. İlgili çerçevede bu çalışma, Türkiye'de devlet tahvili risk primi ve mali göstergeler arasındaki ilişkiyi belirli bazı kontrol değişkenlerin modeldeki rollerini de göz önünde bulundurarak 2006:Ç1-2019:Ç3 dönemleri arasında incelemeyi amaçlamaktadır. Değişkenler arasındaki dinamik ilişkiyi incelemek amacıyla, Vektör Otoregresif analizi (VAR), Granger nedensellik testleri ve etki-tepki analizleri kullanılmıştır. Bulgulara göre, Granger nedensellik testi, tahvil risk priminden mali göstergelere doğru tek yönlü bir ilişki olduğunu ortaya koymaktadır. Ek olarak, etki-tepki analizleri brüt dış borcun tahvil risk primindeki bir şoka birincil bütçe dengesine kıyasla istatistiksel olarak daha anlamlı tepki verdiğini göstermektedir. İstatistiki analizler sonucunda, Türkiye'de brüt dış borcun birincil bütçe açığına kıyasla dış şoklara karşı direnç sağlamada daha uygun bir mali gösterge olduğu gözlemlenmiştir.