Ebeveynlerin ağız sağlığı okuryazarlığının ve yer tutucular hakkındaki farkındalıklarının çocuklarının ağız sağlığı üzerine etkisi

Amaç: Bu çalışmanın amacı ebeveynlerin ağız sağlığı okuryazarlığı ve yer tutucular hakkındaki farkındalıklarının belirlenerek ilişkili faktörlerin araştırılması ve ebeveynlerin ağız sağlığı okuryazarlığı ve yer tutucular hakkındaki farkındalıklarının çocuklarının ağız sağlığı üzerine etkilerinin incelenmesidir. Materyal Metot: Çalışmaya Ağustos 2022 ve Ekim 2022 tarihleri arasında Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Çocuk Diş Hekimliği Ana Bilim Dalı'na başvuran 6-12 yaş aralığında 600 hasta ve ebeveyni dahil edildi. Bu kesitsel çalışmanın ilk aşamasında ebeveynlere sosyodemografik veriler, ebeveynlerin ağız sağlığı bilgisi, çocukların süt dişi kaybı ve yer tutucu deneyimi ve ebeveynlerin yer tutucular hakkındaki farkındalığını araştıran toplam 29 sorudan oluşan anket yüz yüze uygulandı. İkinci aşamada ebeveynlerin ağız sağlığı okuryazarlık düzeyleri TREALD-30 ve TREALD-30A ölçekleri kullanılarak ölçüldü. Son aşamada ise çocukların ağız sağlığı durumu DMFT ve PUFA indeksleri ile kaydedildi. Elde edilen veriler IBM SPSS V26 programıyla, p<0,05 değeri anlamlılık derecesi kabul edilerek değerlendirildi. Bulgular: Çalışmaya dahil edilen ebeveynlerin %40,5'inin yer tutucular hakkında farkındalığa sahip olduğu görüldü. Katılımcıların TREALD-30 ve TREALD-30A ölçeklerinden aldıkları ortalama puanlar sırasıyla 24,194,66 ve 13,162,88 olarak kaydedildi. Çocukların ortalama DMFT ve PUFA skorları sırasıyla 6,84  3,62 ve 1,85  3,65 olarak rapor edildi. Ebeveynlerin ağız sağlığı okuryazarlığı ile yer tutucular hakkındaki farkındalıkları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki tespit edildi (p<0,001). Ebeveynlerin ağız sağlığı okuryazarlıkları arttıkça yer tutucular ile ilgili farkındalıklarının arttığı sonucuna ulaşıldı. Ebeveynlerin yer tutucu farkındalığı ile çocuklarının DMFT değerleri arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki tespit edildi (p=0,036). Ebeveynlerin yer tutucular hakkında farkındalıkları arttıkça çocuklarının DMFT değerlerinin de arttığı görüldü. Ebeveynlerin yer tutucular ile ilgili farkındalığı ile çocuklarının ortalama PUFA değerleri arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki tespit edilmedi (p=0,114). Ebeveynlerin ağız sağlığı okuryazarlığı ile çocuklarının ortalama DMFT ve PUFA değerleri arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunmadı (p=0,297; p=0,122). Sonuç: Ebeveynlerin ağız sağlığı okuryazarlıklarının artması ile yer tutucular hakkındaki farkındalıkları artabilir. Ebeveynlerin ağız sağlığı okuryazarlığının çocuklarının ağız sağlığı durumuna etkisi bulunmazken, yer tutucular hakkında daha fazla farkındalığa sahip ebeveynlerin çocuklarının çürük, dolgulu ve çekilmiş diş sayısının arttığı görüldü. Anahtar Kelimeler: ağız sağlığı okuryazarlığı, yer tutucu, ağız ve diş sağlığı