Mevsimsel zaman serilerinin ekonometrik analizi: Bazı makroiktisadi değişkenler üzerine uygulamalar

Bu çalışmada temel olarak enflasyon, büyüme, işsizlik, tüketim, gayri safi yurt içi hasıla, ihracat gibi bazı makroiktisadi zaman serilerinin mevsimsellik durumunda yapısal özelliklerini değerlendirmek için bu seriler üzerinde analizler yaparak zaman serilerinin mevsimsellik boyutunu tüm yönleriyle ele almak amaçlanmıştır. Çalışmada Mevsimsel Otoregresif Bütünleşik Hareketli Ortalama (SARIMA) modellemesi, Ilmakunnas (1990)'ın çalışmasına dayanan mevsimsel bütünleşme testleri, çeşitli yardımcı regresyon modelleri kullanılarak çeyreklik ve aylık frekanstaki veriler için mevsimsel birim kök testleri, deterministik-stokastik mevsimsellik testleri ve mevsimsel eşbütünleşme analizlerine yer verilmiştir. Mevsimsel birim kök analizleri; OCSB, DHF testlerinin yanısıra temelde Hylleberg, Engle, Granger ve Yoo tarafından geliştirilen en popüler yaklaşım olan HEGY yaklaşımıyla ele alınacaktır. Bu analizler, bize (sıfır frekansın yanı sıra) hangi mevsimsel frekanslarda birim kökün mevcut olup olmadığı bilgisini edinmemize imkan sağlayacaktır. Uygulamalardan elde edilen sonuçlar göstermiştir ki bir seri hangi frekanslarda birim kök içeriyorsa, seriyi durağanlaştırmak için yapılacak dönüşümlerde bu frekanslara karşılık gelen filtreler uygulanmalıdır. Öte yandan, aylık HEGY mevsimsel birim kök uygulamaları, aylık bazlı verilerin mevsimsel frekanslarda hiçbir mevsimsel birim kök içermeyebileceğini ortaya koymuştur. Ayrıca, Türkiye için ele alınan makroiktisadi serilerin yalnızca tek tür mevsimsel davranış sergilediği kesin değildir. Bu makroiktisadi seriler, hem deterministik hem de stokastik bir yapı içerebilir. Anahtar kelimeler: HEGY yaklaşımı, mevsimsel birim kökler, deterministik-stokastik mevsimsellik, mevsimsel bütünleşme, mevsimsel eşbütünleşme.