Bazı bitkisel atıkların Pleurotus ostreatus (Jacq. ex. Fr.) Kum.'un vegetatif gelişmesi, ürün verimi ve besin değeri üzerine etkisi

Çalışmada; Diyarbakır çevresinden doğal olarak yetişen ve doğadan elde edilmiş olan P. ostreatus daha önce elde edilmiş miselleri, çoğaltılarak ''tohumluk misel'' (spawn) olarak kullanılmıştır. Ana kültürün çoğaltılmasında; % 2.0 malt-ekstrakt agar, ''tohumluk misel'' (spawn) üretiminde ise buğday taneleri kullanılmıştır. Kültür ortamı olarak ise; ham materyal olarak; Buğday Sapı (BS), Pamuk Sapı (PS), katkı materyali olarak ise; Buğday Kepeği (BK), Pirinç Kepeği (PK) Ve Pamuk Tohumu Kabuğu (PTK) kullanılmıştır. P. ostreatus'un kültüründe kompost olarak; ham materyal olarak saf ve 1:1 karışımları kullanılmıştır. Ham materyalinde 100 g'ına katkı maddesi olarak; pirinç kepeği ve pamuk kabuğu tohumunun 10, 15 ve 20'lik dozları ilave edilmiştir. Farklı kültür ortamlarının P. ostreatus'un; Misel Gelişim Süresi (MGS), Primordium Oluşum Süresi (POS), Toplam Hasat Süresi (THS), Verim Miktarı (VM) ve Biyolojik Etkinlik Değeri (BED) ile Besinsel Değerleri (Ham Protein, Aminoasit Mineral Madde ve Vitamin) üzerine etkisi araştırılmıştır. Farklı atıklar üzerinde P. ostreatus'un; MGS 13.60-21.60 gün, POS 22.40-57.80 gün, 1. HS 27.40 gün, THS ise 113. 50 gün olarak 7 hasatta alınmıştır. BS*, BS+%10PTK, BS+%15PTK, BS+%15PK kullanıldığı kültür ortamlarında yalnızca 3 hasatta ürün alınabilmiş, BS+%20PTK, BS+%10PK, BS+%20PK, PS*, PS+%10PTK, PS+15PTK, PS+%20PTK, PS+%10PK, PS+%15PK, PS+%20PK, K (BS+PS)*, K+%10PTK, K+%15PTK, K+%20PTK, K+%10PK, K+%15PK, K+%20PK'da ise 7 hasat süresince ürün elde edilmiştir. Nemli kompostun 100 g'ın da üç hasatta THM, en düşük 17.68 g olarak PS+%15PK'den elde edilirken, en yüksek ise; 36.55 g ile BS+%10PTK'dan elde edilmiştir. Toplam Verim Miktarı (THM¹), 7 hasat sonucuna göre, en düşük; 27.88 g ile PS+%15PK'den, en yüksek ise; 48.46 g ile K+%20PK'de tespit edilmiştir. BED 3 hasatta göre değerlendirildiğinde, en düşük; % 58.76 olarak BS+%15PK'den, en yüksek ise; % 121.86 olarak BS+%10PTK'da gözlenmiştir. Aynı şekilde 7. hasatta göre BED¹, en düşük %92.91 olarak PS+%10PK'de, en yüksek ise K+%20PK'da, %156.17 olarak, tespit edilmiştir. Ayrıca; P. ostreatus'da kuru ağırlıkta ham protein, en düşük % 26.00 ile BS%10PK'den, en yüksek ise % 58.00 K%20PK'de saptanmıştır. Bununla birlikte mineral madde olarak; 25.08-41.40 mg/g K, 87.33-617.00 mg/kg Na, 27.81-82.65 mg/100g Mg, 440.33-2558.00 mg/kg Fe, 4.37-55.73 mg/kg Zn, 0.04-22.49 mg/kg Ni, 70.67-342.47 mg/kg Al, 0.05-10.85 mg/kg Cr, 0.07-3.07 mg/kg Hg ve 0.11-1.23 mg/kg Pb saptanmıştır. Ayrıca Co ve Se gibi toksik metaller saptanamamıştır. Yine P. ostreatus'un, 100 g kuru madde üzerinde, materyale ve katkı maddeleri oranına bağlı olarak aminoasit: Asp (Aspartik asit); 3.33-147.00 mg, Glu(Glutamik asit); 2.33-105.00 mg, Ser (Serin); 2.00-10.00 mg, His (Histidin); 4.00-23.00 mg, Gly (Glisin); 0.33-4.67 mg, Thr (Tirozin); 2.00-41.00 mg, Arg (Arjinin); 3.00-45.67 mg, Ala (Alanin); 1.00-38.33 mg, Cys (Sistein); 0.67-30.67 mg/100g, Val (Valin); 0.33-2.00 mg, Met (Metiyonin); 2.00-8.67 mg, Ile (Izolösin); 0.33-17.67 mg, Leu (Lösin); 2.00-6.37 mg, Lys (Lizin); 5.00-16.00 mg, Pro (Prolin); 1.00-4.67 mg olarak tespit edilmiştir. Phe (Fenilalanin) ise tespit edilememiştir. P. ostreatus'da 100 g kuru örnekte vitamin olarak, 0.23-0.35 mg B1 (Thiamin), 0.01-0.14 mg B6 (Pridoxin), 3.65-13.47 mg B3 Nicotinicacid (Niacin), 5.29-9.13 mg Nicotinamide, 13.08-30.78 mg B5 (Pantothenic asid) ve 0.36-0.66 mg B2 (Riboflavin) saptanmıştır. Sonuç olarak; özellikle ham materyal olarak kullanılan PS'nın, saf ve BS ile 1:1 oranında karıştırılmasıyla, elde edilen kompost, P. ostreatus'un kültüründe değerlendirildiğinde; verimlilik için daha uygun olabileceği görülmektedir. Ham materyale, PTK gibi katkı materyallerinin ilave edilmesiyle hazırlanan komposttan elde edilen ürünün; protein miktarı, vitamin değeri, aminoasit değeri ve mineral element gibi besleyici içeriklerin kısmen de olsa zenginleştirilebileceği görülmüştür. Anahtar Kelimeler: P. ostreatus, Tarımsal Atık, Misel Gelişim Süresi (MGS), Primordium Oluşum Süresi (POS), Toplam Hasat Süresi (THS), erim Miktarı (VM) ve Biyolojik Etkinlik Düzeyi (BED),Ham Protein, Mineral Element, Vitamin, Aminoasit