1960-1980 göreli özerklik dönemi ve önceliklerin belirlenmesi sürecinde Johnson mektubunun Türk-Amerikan ilişkilerine ve Türk dış politikasına etkileri

Bu çalışma özü itibariyle Türk-Amerikan ilişkilerinin en çalkantılı yıllarını kapsayan 1960-1980 dönemini ve bu zaman dilimi içinde Türkiye'nin dış politika yapılanmasında yaşanan göreli özerklik sürecini ele almıştır. Nasıl ki İkinci Dünya Savaşı sonrası uluslararası konjonktürde ortaya çıkan iki kutuplu ideolojik güç mücadelesi Türk-Amerikan ilişkilerinin yükselen seyrini ve sürekliğini belirleyen temel etkenlerden biri olmuşsa, 1960'ların değişmeye başlayan dış konjonktürel çevresi, ülkenin iç yapısal-toplumsal dinamiklerinden gelen zorlamalar hem ilişkilerin hem de dış politikanın niteliğini görece değiştiren, Batı bağımlılığına karşı denge oluşturacak alternatif çözüm arayışlarına iten faktörler olarak kabul edilmiştir. Bu değişimin ayak sesleri Küba Krizi ve U-2 olayı gibi adımlarla duyulurken, 1964 Kıbrıs Kriziyle gelen Johnson Mektubu sonrası netleşecektir. Bu tez çalışmasında amacımız Türk Dış Politikasında genel olarak 1960'larda başlayan, 1980 askeri darbesine kadar devam eden göreli özerklik ve önceliklerin belirlenmesi sürecinde Johnson Mektubu'nun dış politikayı yeniden gözden geçirme, çok-yönlülüğe geçiş ve çeşitlendirme noktasında ne gibi etkiler yarattığını araştırmaktır. Bu sorulara yanıt bulmak için nitel araştırma tekniği kullanılmış, sürecin oluşum ve gelişimi uluslararası-sistem, devlet-toplum ve birey düzeylerini kapsayan dış politika analiz düzeyleri çerçevesinden tarihsel bir bakış açısıyla ele alınmıştır. Söz konusu inceleme döneminde bulunan sonuç ise her ne kadar dış politikanın ana ekseninde kalıcı bir sapma görülmese de, Johnson Mektubu'nun dış politikayı yeniden değerlendirme, çok-yönlülüğe geçiş ve çeşitlendirme noktasında önemli bir katalizör olduğu, mektup sonrası ABD'yle yaşanan gerginlik ve kamuoyunda oluşan güven eksikliğinin yalnız ilişkilerin seyrini değil, fakat Türkiye'nin o döneme kadar izlediği tek-yönlü, blok-odaklı dış politika yapılanmasında önemli sayılabilecek bir dönüşümün de önünü açtığı varsayımıdır. Bu bağlamda mektup dış politika karar alıcılarının davranışındaki genel yönelimi çeşitlendiren, belli bir dereceye kadar değiştiren ve dış politikada hareket kabiliyetlerini görece de olsa arttıran bazı önemli değişikliklerin referans noktası sayılmıştır. Bu tarihten sonra Türkiye'nin Doğu Bloğu, Sovyetler, Üçüncü Dünya Ülkeleri özellikle Orta Doğu'da Araplarla ilişkileri belirli bir yakınlaşma ve iyileşme sürecine girmiştir. Ancak ne var ki Johnson Mektubu sonrası ivme kazanan göreli özerklik ve çok-yönlü dış politika süreci 12 Eylül 1980 askeri darbesiyle son bulmuştur.