Ekmeklik buğday (Triticum aestivum L.)'da kuraklık stresi dayanıklılığı ile ilişkili dna markörlerin belirlenmesi

Dünyada yaygın olarak üretilen ekmeklik buğday(Triticum aestivum L.), önemli bir protein, vitamin ve mineral kaynağı olmasının yanı sıra kompozisyonu ile insanların kalori tüketiminin %20'sini karşılamakta ve dünya nüfusunun % 35'ini kapsayan yaklaşık 40 ülkenin temel gıda maddesini oluşturmaktadır. Buğday üretimi yapılan arazilerin büyük bir kısmı, kuraklık ve yüksek sıcaklık streslerine maruz kalmakta, bu durum tarımsal ürünlerin verimini ve kalitesini önemli derecede düşürmektedir. Temel besin kaynakları arasında yer alması, olumsuz koşulların verim ve kaliteyi düşürmesi buğday tarımının önemini arttırmış, olumsuz çevre koşullarına dayanıklı çeşit ıslahını zorunlu kılmıştır. Bu tez çalışmasında 11 ekmeklik buğday çeşidinin, kuraklığa dayanıklılık bakımından filogenetik yakınlıkları26 SSR markörleri ile belirlenmiştir. Ayrıca seçilen çeşitlere sıcaklık, kuraklık, sıcaklık ve kuraklık stresi uygulanmış, çeşitlere ait yaprak ve kök dokularında WRKY, çinko parmak proteini (bZIP) transkripsiyon faktörleri (TF) ile ısı şoku proteini (HSP) ailesine ait bazı üyelerin gen ifade seviyelerindeki değişimler Gerçek Zamanlı PZR (qRT-PCR) ile ölçülmüştür. Dayanıklı Zubkov çeşidine ait dokularda WRKY ve HSP gen ifade seviyesinde önemli artışlar görülmüş, hassas Atay 85 ve orta dayanıklı Karahan 99 çeşitlerine ait dokulardaki ifade seviyesi artışı daha düşük olarak görülmüştür. Zubkov çeşidine ait yaprak dokularında ve Atay 85 çeşidine ait kök dokularında bZIP TF ailesine ait üyelerin gen ifade düzeyinde dokuya özgü anlamlı artışlar görülmüştür. Bu çalışma ile sıcaklık ve kuraklık streslerine tolerant veya hassas olduğu bilinen buğday çeşitlerinde WRKY, bZIP ve HSP gen ailelerine ait bazı üyelerin gen ifadelerinin çeşide ve dokuya özgü değişebilmektedir. Kuraklıkla ilişkili genetik karakterizasyonları SSR markörleri ile belirlenmiş ve gen ifade analizleri ile desteklenmiştir. Sonuç olarak Zubkov çeşidinin uygulanan tüm stres koşullarına dayanıklı olduğu ve ıslah çalışmaları için başarılı bir aday olarak kullanılabileceği ortaya konmuştur.