Ekonomik, sosyal ve kültürel statünün temel eğitimden ortaöğretime geçiş üzerine etkisi

Türkiye'de eğitim başarısı ve eşitsizlik alanlarına ilişkin olarak en çok tartışılan konulardan biri, ortaöğretime yerleştirme sistemidir. Bunun temel nedeni, öğrencilerin akademik başarılarına göre okullara yerleştirilmeleri ve öğrenciler arası başarı farklılaşmasının ortaöğretim kademesinde çok net bir şekilde açığa çıkmasıdır. Öğrenciler arası başarı faklılıklarının büyük olması ise eğitimsel eşitlikte istenen bir durum değildir. Çünkü eğitim sisteminde fırsat ve imkân eşitliğinden söz edebilmek için öncelikle bireylerden bağımsız oluşan koşulların bireylerin eğitimde istenilen başarıya erişimi üzerinde mümkün olduğunca az etki etmesi gerekir. Bu etki durumu çeşitli göstergeler üzerinden araştırılarak eğitimsel eşitlik/eşitsizlik daha görünür kılınabilir. Bu çalışma da öğrencilerin ekonomik, sosyal ve kültürel statü özelliklerinin Temel Eğitimden Ortaöğretime Geçiş Sınavı (TEOG)'nda gösterdikleri başarı üzerindeki etkisini incelemeyi amaçlamaktadır. Bu araştırma, nicel araştırma yöntemlerinden tarama modeline uygun olarak hazırlanmıştır. Araştırmanın evreni olarak Ankara ili seçilmiştir. Evrenden okul türleri dikkate alınarak tabakalı örnekleme yöntemleriyle örneklem belirlenmiştir. Veri toplama aracı olarak, Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) tarafından geliştirilen ve PISA 2015 uygulamasında veri toplama aracı olarak kullanılan öğrenci anketi tercih edilmiştir. Bu anket, öğrencilerin sosyoekonomik özelliklerine ilişkin bilgi toplamaktadır. Verilerin analizinde öncelikle öğrenci anketine verilen cevaplar kullanılarak her bir öğrenci için ekonomik, sosyal ve kültürel statü (ESKS) indeks değeri belirlenmiştir. ESKS indeksi, PISA 2015 araştırmasında kullanılan formülasyonla hesaplanmıştır. Daha sonra öğrencilerin devam ettikleri okul türleri ve okula yerleştiği puanlar ile ESKS indeksi arasındaki ilişkiler; verilerin türüne göre belirlenen varyans analizi, regresyon analizi ve ki-kare analizi gibi istatistiksel yöntemlerle incelenmiştir. Araştırma sonucuna göre; öğrencilerin TEOG puanları, okul türleri ile ESKS indeksleri arasında güçlü bir ilişki bulunmaktadır. Ayrıca öğrencilerin akademik başarısının sosyoekonomik özelliklerden etkilenme oranı (% 38), PISA 2015 sonuçlarının Türkiye için gösterdiğinden (% 9) daha fazladır. Bu bulgu, Türkiye eğitim sistemindeki eşitsizliğin, uluslararası değerlendirme raporlarının işaret ettiğinden daha fazla olabileceğini göstermektedir. Elde edilen bulgular temelinde, eğitimde fırsat ve imkân eşitliğinin nasıl sağlanabileceği tartışılmış, öğrencilerin öğrenme eksikliklerini tamamlayıcı ve ailenin/okulun sosyoekonomik dezavantajlarını azaltıcı programların geliştirilmesi önerilmiştir. Anahtar Kelimeler: Eğitimsel eşitsizlik, akademik seçicilik, ekonomik, sosyal ve kültürel statü, temel eğitimden ortaöğretime geçiş sınavı, sosyal politika