Elazığ mesleki eğitim merkezine bağlı olarak çalışan 14-19 yaş grubu çocukların sosyo-ekonomik açıdan değerlendirilmesi

Çocuk işçiliği, çocuk sağlığını ve gelişimini bozan evrensel bir sorundur ve genellikle pek çok faktörün birleşmesiyle ortaya çıkmaktadır. Bunlar arasında yoksulluk en sık sebeptir. Çocuklar yemek ve barınma gibi temel gereksinimlerini karşılayabilmek için çalışmak durumunda kalmaktadır. Dünyada ve ülkemizde, çocuk ve genç işçilerin çalıştırılma usul ve esasları, alacakları ücretler ile çalışma ve ara dinlenme süreleri ulusal/uluslararası sözleşmeler, kanunlar ve yönetmeliklerle belirlenmiştir. TÜİK, 2012 Çocuk İşgücü Anketi sonuçlarına göre; Türkiye' de çalışan çocuk sayısı 6-14 yaş grubunda 292 bin kişi, 15-17 yaş grubunda 601 bin kişi ve toplamda 893 bin kişi olarak belirlenmiştir. Tanımlayıcı türdeki bu araştırmanın evrenini Elazığ Mesleki Eğitim Merkezi'ne kayıtlı bulunan 14-19 yaş grubu 230 çocuk oluşturmaktadır. Mesleki Eğitim Merkezine kaydı bulunmasına karşın, aktif olarak eğitime devam etmeme ve araştırmaya katılmayı kabul etmemeden dolayı araştırmanın yapıldığı tarihlerde 138 çocuğa ulaşılarak anket formu uygulanabilmiştir. Ankete katılım oranı %60 olmuştur. Araştırmada veri toplama aracı olarak araştırmacılar tarafından literatür taranarak oluşturulan, 55 soru ve dört bölümden oluşan anket formu kullanılmıştır. Anket uygulaması, araştırmaya katılan 14-19 yaş grubu çocukların sözlü onamı alınarak, sadece gönüllü olan kişilere yapılmıştır. Bu araştırmanın saha çalışması 04 Nisan – 29 Nisan 2016 tarihleri arasında gerçekleştirilmiştir. Öğrencilerin %68,8'i erkek olup, yaş ortalamaları 17,77±1,14 (min.15, maks. 19) ve %54,3'ü ortaokul mezunudur. Öğrencilerin %48,9'u 13 ila 15 yaş aralığında çalışmaya başladığını ifade etmiştir. Günlük ortalama çalıştıkları süre 11,54±1,45 (min. 8, maks. 15) saat, çalışmaya başlama yaş ortalamaları ise 14,94±1,94 (min. 9, maks. 19) olarak bulunmuştur. Çalışmaya başlama yaş aralığı cinsiyete bağlı olarak değerlendirildiğinde, kadınların erkeklere göre daha ileri yaşlarda çalışma hayatına katıldığı tespit edilmiştir (p<0.05). Araştırmamız verilerine göre öğrencilerin %86,2'si "çalışmaya başlamada kendi kararınız etkili oldu mu" sorusuna evet cevabını vermiştir. Araştırma kapsamına alınan kadın öğrencilerin %83,7'si "kadın kuaförlük" hizmetlerinde çalıştığını belirtirken, erkek öğrencilerin %47,4'ü "makine/el aletleri bakım ve tamiri" alanında çalıştığını belirtmiştir. Araştırma kapsamında yer alan öğrencilerin; %42,8'i "çalışıyor olma durumunun kendilerine bedenen ve ruhen zarar verdiğini" düşünmektedir. Öğrencilerin; %56,5'i işveren/diğer çalışanların muamelesini iyi olarak değerlendirirken, %9,4'ü işveren/diğer çalışanlar tarafından fiziksel veya sözel şiddete maruz kaldığını ifade etmiştir. Öğrencilerin, işyerinde sözel veya fiziksel şiddete maruz kalmalarına göre çalışmayı isteme durumları değerlendirildiğinde, istatistiksel olarak bu tarz durumlara maruz kalmayanların, kalanlara oranla çalışmaya daha istekli oldukları belirlenmiştir (p<0,05). Araştırma kapsamındaki öğrencilerin; %63'ü sigorta işlemlerinin sorunsuz işletildiğini, %23,2'si iş sağlığı ve güvenliği konularında eğitim aldığını ifade etmiştir. Öğrencilerin; %34,8'i çalışma hayatında en az bir kere iş kazası geçirdiğini belirtirken, iş kazası geçirdiğini beyan edenlerin %62,5'i İş Güvenliği Kanunu ve haklarınız konusunda bilginiz var mı sorusuna "hayır" cevabını vermiştir. Araştırma kapsamında yer alan öğrencilerin; %39,1'i her gün sigara içtiğini ifade etmiştir. İstatistiksel olarak değerlendirildiğinde, erkekler lehine cinsiyet ve sigara içimi arasında anlamlı bir fark bulunmuştur (p<0.05). Sonuç olarak; yasal olmayan çocuk işçiliğinin önlenmesi için ailelerin eğitim ve gelir düzeylerini yükseltecek, gelir dağılımındaki adaletsizlikleri ortadan kaldıracak sosyo-ekonomik önlemler alınmalıdır. Mesleki eğitim bazında devam eden uygulamaların, çalıştırılma usul ve esasları, işe kabul şartları, alacakları ücretler, iş ve işyerinin iş sağlığı ve güvenliği açısından uygunluğu ile çalışma ve ara dinlenme süreleri etkin bir şekilde denetlenmelidir.