Elâzığ'da tespit edilen ilâhîlerin notasyonu, edebî ve nazarî incelemeleri

Anadolu, pek çok medeniyete ev sahipliği yapmış, kültür çeşitliliği elde etmiş önemli bir coğrafyadır. Bu coğrafyanın kültüründe beliren çeşitlilik zenginliğe dönüşmüş, zenginlik de Anadolu'nun birçok bölgesinde kültür yansıması olarak kendini göstermiştir. Anadolu'da kültür yansımalarının belirdiği bölgelerden biri dil, tarih, beceri, sanat, gelenek, görenek vb. değer yargılarını geçmişten günümüze kadar aktarmayı başaran Elâzığ şehridir. Geleneğini koruma gayretinde olan Elâzığ şehrinin kültürel yapısına yönelik farklı perspektiflerden bakılabileceği muhakkaktır ancak bu çalışmada şehrin tasavvuf müziği kültürüne odaklanılmış, böylelikle araştırmanın zemini, Elâzığ'da icra edilen ilâhîlerin tespit ve değerlendirmeleri üzerine kurgulanmıştır. Elâzığ'da icra edilen ilâhîlerin kaynağı, şehrin sahip olduğu tasavvuf kültürüdür. Zira şehirde uzun yıllar âlim, mutasavvıf, evliya, şeyh, derviş gibi tasavvuf ilgililerinin varlık göstermesi ve tasavvufi düşünce şeklini sürdürmesi, tasavvuf kültürüne büyük güç katmıştır. Ancak son yıllarda gerek tasavvuf müntesiplerinin, gerekse de tasavvuf yaşantısına duyulan ilginin azalması, tasavvufun sanatsal yönünü etkilemiş ve ilâhîlerin unutulma kaygısı taşımasına sebep olmuştur. Elâzığ ilâhîlerinde hissedilen bu sanatsal kaygının bir diğer etkeni de, eserlerin notasyonlarının yapılmamış olmasıdır. İlâhîler, Türk müziğinin geleneksel icra şekli olan meşk sistemiyle, kulaktan kulağa aktarılarak süregelmiş, yazılı olmayan ve sadece insan hafızasına bağlı olarak icra edilen ilâhîler, zaman içerisinde değişmeye ve yok olmaya yüz tutmuştur. Bu sebeple Elâzığ ilâhîlerine yönelik derleme çalışması yapılmış, tespit edilen 40 eser Türk müziği nota sistemince kayda alınmış, notasyonu yapılan eserlerin nazarî ve edebî yönlü incelemeleri yapılarak ilâhî türüne olan yatkınlıkları bulgulanmıştır. Elâzığ'da icra edilen ilâhîlerin tespit ve değerlendirmelerine yönelik yapılan bu çalışmayla; ilâhîlerin dinî mûsikî repertuvarındaki yerlerinin korunması ve yaşatılması amaçlanmıştır. Çalışmayla yörenin tasavvuf müziğindeki varlığının korunmasına ve yaşatılmasına ışık tutulacağı düşünülmektedir.