Türkiye'de ayrıntılı altyazı üzerine son kullanıcı odaklı bir çalışma

Görsel-işitsel çeviri (GİÇ) alanında ve özellikle de GİÇ ile medya erişilebilirliğinin (ME) kesiştiği alanda alımlama çalışmalarına ilgi son yıllarda artmıştır. Ancak ME uygulamalarının yasal zorunluluklar bağlamında nispeten yeni olduğu Türkiye gibi ülkelerde henüz bu alanda çok az çalışma bulunmaktadır. Buradan hareketle bu tez, ayrıntılı altyazı çevirisi uygulamalarının hedef izleyici kitlesi tarafından nasıl alımlandığını araştırarak alana katkıda bulunmayı amaçlamaktadır. Bu bağlamda odak noktası Türkiye'deki Sağır ve işitme engelli izleyicilerdir. Bu çalışma kendini Betimleyici Çeviri Çalışmaları (BÇÇ) ile GİÇ içinde yer alan Alımlama Çalışmalarının (AÇ) kesişimine konumlandırmaktadır. Çalışmada öncelikle spesifik bazı ayrıntılı altyazı parametrelerine odaklanılarak mevcut ayrıntılı altyazı talimatnameleri ve uygulamaları incelenmiş, normlar ortaya konmuştur. Sonrasında izleyicilerin mevcut ayrıntılı altyazı uygulamaları ile ilgili görüşlerini alabilmek için bir anket tasarlanmıştır. Bunun için Digital TV for All [Herkes için Dijital Televizyon] (DTV4ALL) adlı projeye ait anket çalışmasının İngilizce şablonu Türkiye bağlamına uyarlanmıştır (Romero-Fresco, 2015). Anket örneğinden faydalanılan bu projenin amacı medya erişilebilirlik uygulamalarının artmasına katkıda bulunmak ve paydaşlara ayrıntılı altyazı çevirisinin kalitesini artırmada yardımcı olabilecek dönüt sağlamaktı. Anketin Türkçe adaptasyonu da benzer amaçlarla hazırlanmıştır. Anket soruları demografik ve kişisel bilgiler, televizyon izleme alışkanlıkları ve tercihleri, altyazı çevirisinde diyaloglar dışındaki işitsel öğelerin görünür kılınması gibi alt başlıklardan oluşmaktadır. Anket hem online hem de basılı olarak dağıtılmış ve 237 katılımcıya ulaşılmıştır. Bulgular önceki benzer çalışmalarla karşılaştırılmış ve tartışılmıştır. Sonuç olarak, incelenen spesifik ayrıntılı altyazı parametreleri bağlamında mevcut ayrıntılı altyazı uygulamalarının hedef kitlesi olan Sağır ve işitme engelli izleyicilerin beklentilerini karşıladığı görülmüştür. Bununla birlikte doğrusal televizyon yayınlarında (ücretsiz erişim) daha fazla sayıda ve daha geniş bir program türü yelpazesinde ayrıntılı altyazılı programlar sunulması ve bu erişilebilir versiyonların programların ilk gösterimleriyle eş zamanlı olarak verilmesi gibi konular izleyiciler tarafından paylaşılan ve geliştirilebilecek alanlar olarak karşımıza çıkmaktadır. Anahtar Sözcükler görsel-işitsel çeviri, ayrıntılı altyazı, alımlama çalışması, Sağır ve işitme engelli izleyiciler, medya erişilebilirliği