Endüstri 4.0'ın döngüsel ekonomi performansına iş birliği bağlamında etkileri: Türkiye otomotiv tedarik zincirinde bir uygulama

Giderek daha popüler hâle gelen Endüstri 4.0 teknolojileri ve bu yaklaşımın döngüsel ekonomi üzerindeki etkileri bilimsel araştırmalarca ele alınırken uygulayıcıların da ilgi odağı hâline gelmektedir. Güncel araştırmalara bakıldığında Endüstri 4.0'ın döngüsel ekonomi üzerindeki etkilerini araştıran yeterli sayıda ampirik çalışmanın olmadığı gözlemlenmektedir. Araştırmalarda genellikle Endüstri 4.0'ın üretim süreçlerinin iyileştirilmesinde geldiği düzeye dikkat çekilirken, tedarik süreçleri ile ilgili yenilenme ya da yeniden yapılanma konularına oldukça nadir odaklanıldığı görülmektedir. Bununla birlikte döngüsel ekonomiye yönelik bütünleşik etkilere ise daha seyrek rastlanmaktadır. Bu ikili kombinasyon üzerine yapılan araştırmalar eksik yönlerine rağmen literatüre katkı sağlasa da, mevcut durumda hiçbir çalışma Endüstri 4.0 ve döngüsel ekonomiyi birbirine bağlayan tedarik zinciri iş birliğinin moderatör etkisi üzerine derinlemesine bilgi verememektedir. Söz konusu alanda yapılan araştırmaların yeterli derinliğe sahip olmaması nedeniyle bu çalışma, özellikle Türkiye otomotiv sektöründe bu yöndeki bir boşluğu doldurmayı amaçlamaktadır. Çalışmada Türkiye otomotiv sektöründe Endüstri 4.0 teknolojilerinin benimsenmesinin tedarik zinciri iş birliği üzerinden döngüsel tedarik zincirine etkileri ampirik olarak incelenmektedir. Araştırma bulguları Kısmi En Küçük Yapısal Eşitlik Modellemesi çerçevesinde değerlendirilerek anlamlı verilere ulaşılmıştır. Otomotiv sektörünün ana ve yan sanayisinde faaliyet gösteren 136 firmanın katılımıyla araştırma sonuçlandırılmıştır. Çalışma literatürde nadiren ele alınan Endüstri 4.0 teknolojilerinin döngüsel tedarik süreçlerine entegre etkilerine vurgu yaparak bilimsel çalışmalara ve uygulayıcılara yön tayin etmektedir. Geliştirilen ölçek kapsamında Endüstri 4.0 teknolojilerinin hem tedarik zincirinde iş birliğine etkilerine, hem de döngüsel tedarik süreçlerinin performansı üzerindeki yansımalarına dikkat çekilerek altı çizilmektedir. Endüstri 4.0'ın mevcut yeterliliklerinin tedarik zincirinde iş birliğine ve tedarik zincirinde iş birliğinin ise döngüsel ekonomiye birincil düzeyde etki yarattığı tespit edilmiştir. Ancak Endüstri 4.0'ın döngüsel ekonomi ilkelerini odağına alan tedarik süreçlerini ise ikincil düzeyde yönlendirdiği gözlenmektedir. Anahtar Sözcükler: Endüstri 4.0, Döngüsel Ekonomi, Döngüsel Tedarik Zinciri Yönetimi, Tedarik Zincirinde İş Birliği, Dijital Tedarik Zinciri.