Endüstriyel miras kapsamında Niksar ayvaz memba suyu işletmesi

Endüstri mirası, son yıllarda çeşitli disiplinler tarafından artan bir ilgi ile incelenen bir konu alanı haline gelmesine rağmen günümüzde birçok endüstri mirası yapısı hala yasal koruma statüsüne alınmamıştır ve çoğu yok olma tehlikesi altındadır. Bu durum endüstri mirasının korunması ve değerlendirilmesi konusundaki eksikliklere işaret ederek bu alanda daha kapsamlı ve nitelikli çalışmaların gerekliliğini ortaya çıkarmaktadır.Bu çalışma, Tokat ilinin Niksar ilçesindeki Ayvaz Suyu'nun endüstriyel anlamda bölgedeki su şişeleme (ambalajlama) faaliyetlerinin ilk örneği olan Niksar Ayvaz Memba Suyu İşletmesi'ni endüstri mirası kapsamı perspektifinden analiz etmektedir. İşletme günümüzde üretim açısından işlevselliğini yitirmiş olsa da; bölgesel su kaynağının değerlendirilmesi, ait olduğu döneme tanıklık etmesi, Türkiye'nin, 1970'li yılların teknolojik gelişmelerini ve endüstriyel üretim geçmişini yansıtması, suyun üretim süreçlerinde kullanımına dair izler taşıması, modern üretim tekniklerinin uygulanması, mimari değeri ve nitelikleri, yerel üretim kültürü değeri taşıması ve endüstri tarihine dair sunduğu veriler dolayısıyla tarihsel bir belge niteliği taşımaktadır. Bu nedenle çalışmanın temel amacı Niksar Ayvaz Memba Suyu İşletmesi'nin tarihsel, mimari ve endüstriyel değerlerini ortaya koyarak analiz etmek, mimarlık tarihi açısından taşıdığı özgün mekânsal ve yapısal niteliklerini belgelemek ve bu verilerin bilimsel yaklaşımlarla korunarak gelecek kuşaklara aktarılmasına yönelik bir farkındalık oluşturmaktır. Bu bağlamda Niksar Ayvaz Memba Suyu İşletmesi; literatür kaynakları, yerinde gözlem ile incelemeler, arşiv araştırması, eski ve yeni fotoğraflar, gerçekleştirilen sözlü görüşme ve öneri rölöve-restorasyon çizimleri ışığında güncel durumu ile değerlendirilmiştir. Bulgular; endüstri mirası kapsamında önemli ipuçları sunan Niksar Ayvaz Memba Suyu İşletmesi'nin, günümüzde çeşitli nedenlerle yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kalan önemli bir su şişeleme tesisi örneği olduğunu ortaya koymaktadır. Bu doğrultuda söz konusu endüstri mirasının sürdürülebilirliği ve mimarlık tarihi açısından belgelenmesi önem taşımaktadır.