Endüstriyel tasarım hakkının gaspı

Teknolojik gelişimin, ülkelerin ekonomik ve kültürel gelişimlerine olan katkısı günümüzde tartışılmaz hale gelmiştir. Gerek teknoloji üretimi gerekse teknoloji transferi sayesinde hızlı bir yayılma gösteren teknoloji ve teknoloji politikaları açısından fikir ürünleri de göz ardı edilemeyecek derecede önemi haizdir. Fikir üretimi her çağda toplumların sosyal ve kültürel yapısını etkileyen bir faktör olmuştur. Günümüzde ise, özellikle teknoloji toplumları açısından vazgeçilmez bir unsur haline gelmiştir. Fikir ürünü olan tasarımlar da toplumların teknolojik ve kültürel gelişimlerinde önemli katkılar sağlamaktadır. Özellikle gelişmiş ülkelerin, Ar-Ge'ye çok büyük yatırımlar yaparak geliştirdikleri teknoloji içerisinde endüstriyel tasarımlar önemli bir yer tutmaktadır. Yakın geçmişte, tasarımların sahip olduğu bu önem daha iyi anlaşıldığından, diğer fikri hukuk alanlarından ayrı, özel bir koruma getirilmiştir. Uluslararası platformda, ulusal hukuk düzenlemeleri tasarım koruması bakımından uyumlaştırılmaya çalışılmıştır ki, Avrupa Birliği'nin de bu yönde çok önemli çalışmaları olmuştur. Fikri hakların geliştirilmesinin ve güçlendirilmesinin çok daha fazla önem kazanmış olduğu çağımızda, Türkiye'de bu gelişime ayak uydurmaya çalışmaktadır. Avrupa Birliği'nin fikri hukuk alanındaki düzenlemeleri ülkemiz açısından mehaz teşkil etmektedir. Uluslararası bir kavram haline gelmiş olan fikri haklar ve dolayısıyla tasarımlar bakımından ülkemizde de özel koruma kabul edilmiştir. v Özel koruma sayesinde, tasarımın bizatihi kendisine koruma sağlanmıştır ve bu doğrultuda tasarımcıya inhisari ve mutlak haklar bahşedilmiştir. Özel korumadan yararlanan tasarımların hak sahipliğinin, yani tasarımcıların haklarının korunması bakımından getirilmiş önemli müesseselerden biri ise tasarım hakkının gaspı olarak karşımıza çıkmaktadır. Gerçek hak sahipliğinin korunması için gasp nedeniyle açılabilecek üç tür dava kabul edilmiş olup, bu davaların yanı sıra hak sahibinin çeşitli taleplerde bulunabileceği de düzenlenmiştir. Tasarım hakkının gaspının gerek ulusal gerekse uluslararası alanda sıkça yaşanması, gerçek hak sahibinin tasarım hakkının korunması bakımından gasp nedeniyle açılacak davaların önemini daha da arttırmıştır. Bu nedenle çalışmamızda, ülkemizde kabul edilmiş olan düzenlemelere göre, tasarım hakkının mahiyeti ve bu hakkın gerçek sahibinin korunma kapsamında hangi dava ve talepleri ileri sürebileceği konusunda açıklık getirilmesi amaçlanmıştır. Çalışmamız özet ve sonuç bölümleri haricinde iki bölümden ibarettir. İlk bölümde, tasarım, kavramsal açıdan ortaya konulduktan sonra, tasarımın korunmasının amacı ve önemi üzerinde durulmuş, nihayetinde ise tasarım hakkı ve bu hakkın nitelik ve mahiyeti irdelenmiştir. İkinci bölümde ise, tasarım hakkının gaspı ayrıntılı olarak ele alınmış olup, gerçek hak sahibinin ikame edebileceği davalar ile ileri sürebileceği talepler tek tek inceleme konusu yapılmıştır. Anahtar Sözcükler: 1) Endüstriyel tasarım 2) Tasarım hakkının gaspı 3) Fikri haklar 4) Tasarım hakkı 5) Tasarım