Enerji fiyatları-pay fiyatları ilişkisi: BİST imalat sanayi sektöründe MARS analizi

Enerji ülkelerin küresel olarak rekabet gücünü artırarak, ekonomik ve sosyal gelişmişlik düzeylerine katkı sağlayan en önemli unsurlardan biridir. Ülkeler için önemli enerji kaynaklarının başında petrol, doğal gaz ve kömür gibi fosil yakıtlar gelmekte birlikte, ikincil enerji kaynağı olan elektrik enerjisinin de teknolojik gelişmeler sayesinde önemi giderek artmaktadır. Söz konusu enerji kaynaklarına ait tarihsel fiyat seyirlerinin enerji bağımlılığı yüksek birçok ülke için önem arz ettiği, enerji fiyatlarındaki artışların enerji ithalatçısı ülkeler üzerinde maliyet unsuru oluşturduğu bilinmektedir. Bu bağlamda, enerji maliyetlerindeki artışın enerji girdisine ihtiyaç duyan birçok sektör üzerinde üretim maliyetlerini arttırdığı; artan maliyetlerin ise, ilgili sektörlerdeki firma karlarını olumsuz etkileyerek pay fiyatlarını düşürdüğü gözlenmektedir. Enerji fiyatlarının söz konusu önemine binaen, ilgili literatürde enerji fiyatları-pay fiyatları ilişkisini araştıran ve enerji fiyatlarının sermaye piyasası için önemini ortaya koyan birçok çalışmanın yer aldığı dikkat çekmektedir. Ancak, bu çalışmaların araştırmalarında örnek kitlesi, dönem aralığı ya da metodolojik olarak farklılaşmalarının, enerji fiyatları ile pay fiyatları ilişkisine yönelik çelişkili bulguların ortaya çıkmasına yol açtığı tespit edilmektedir. Bu çalışmanın amacı, enerji fiyatlarındaki değişimin BİST imalat sanayi sektörüne ait alt endeks fiyatları üzerindeki etkisini araştırmaktır. Bu amaç doğrultusunda, enerji fiyatları ile pay fiyatları ilişkisi, Ocak 2010-Aralık 2019 dönem aralığında, Çok Değişkenli Uyarlanabilir Regresyon Eğrileri (Multivariate Adaptive Regression Splines: MARS) modeli aracılıyla test edilmiştir. Elde edilen bulgular enerji (petrol, doğal gaz ve elektrik) fiyatlarının sanayi sektörüne ait alt endeks fiyatları üzerinde farklı anlamlılık seviyelerinde etkisinin olduğunu ortaya koymuştur. Bu paralelde, petrol fiyatlarının XUSIN, XMANA, XMESY, XTAST, XTEKS, XGIDA, XKAGT ve XKMYA endekslerini %100 oranında; doğal gaz fiyatlarının XMANA, XTAST, XKAGT ve XUSIN endekslerini sırasıyla %83, %54, %61 ve %59 oranlarında ve elektrik fiyatlarının ise XMANA, XUSIN, XTEKS, XKAGT ve XKMYA endekslerini sırasıyla %84, %68, %79, %55 ve %73 oranlarında etkiledikleri tespit edilmiştir.