Ergenlerde algılanan ebeveynlik tutumu, psikolojik sağlamlık ve yaşam doyumu arasındaki ilişkide bilişsel esneklik ve umut düzeyinin aracı rolü

Bu çalışmanın amacı, ergenlerin algıladıkları ebeveynlik tutumları ile psikolojik sağlamlık ve yaşam doyumu düzeyleri arasındaki ilişkilerde umudun ve bilişsel esnekliğin aracı rollerini değerlendirmektir. Çalışmaya 2024 – 2025 eğitim öğretim yılında Eskişehir ilinden 399 lise öğrencisi katılmıştır. Katılımcılara çevrimiçi anketler aracılığıyla Demografik Bilgi Formu, Anne Baba Tutum Ölçeği, Sürekli Umut Ölçeği, Bilişsel Esneklik Envanteri, Çocuk ve Genç Psikolojik Sağlamlık Ölçeği, Çok Boyutlu Öğrenci Yaşam Doyumu Ölçeği uygulanmıştır. Veriler, PROCESS Macro 4.2 (Hayes, 2022) kullanılarak yürütülen aracı değişken analizi (Model 4) ile iki farklı model kullanılarak değerlendirilmiştir. Modellerde, Anne Baba Tutum Ölçeğinin kabul/ilgi, psikolojik özerklik ve denetleme alt-boyutları bağımsız değişken; sürekli umut ve bilişsel esneklik aracı değişken olarak ele alınmıştır. Bununla birlikte ilk modelde psikolojik sağlamlık, ikinci modelde ise yaşam doyumu bağımlı değişken olarak kullanılmıştır. İlk modelde, kabul/ilgi, psikolojik özerklik ve denetleme boyutlarının psikolojik sağlamlıkla doğrudan ilişkisi pozitif yönde anlamlıdır. Algılanan kabul/ilgi, psikolojik özerklik ve denetleme arttıkça psikolojik sağlamlık da artmaktadır. Kabul/ilgi boyutunda umut ve bilişsel esnekliğin anlamlı bir dolaylı rolü bulunurken; psikolojik özerklik ve denetleme boyutlarında umut ve bilişsel esnekliğin aracı rolü bulunmamaktadır. Algılanan kabul/ilgi arttıkça bilişsel esneklik ve umut artmakta; bunun sonucunda psikolojik sağlamlık yükselmektedir. İkinci modelde, kabul/ilgi, psikolojik özerklik ve denetleme boyutlarının yaşam doyumuyla doğrudan ilişkisi pozitif yönde anlamlıdır. Algılanan kabul/ilgi, psikolojik özerklik ve denetleme arttıkça yaşam doyumu da artmaktadır. Kabul/ilgi ve denetleme boyutlarının yaşam doyumu ile ilişkisinde umudun anlamlı bir dolaylı rolü bulunmaktadır. Algılanan kabul/ilgi arttıkça umut artmakta; bunun sonucunda yaşam doyumu yükselmektedir. Algılanan denetleme arttıkça umut düzeyi düşmekte; bunun sonucunda yaşam doyumu da azalmaktadır. Psikolojik özerklik boyutunda ise umut ve bilişsel esnekliğin aracı rolü bulunmamaktadır. Sonuçlar, ebeveynlik tutumlarının ergenlerin psikolojik sağlamlığı ve yaşam doyumu üzerinde doğrudan ve bireysel psikolojik kaynaklar aracılığıyla dolaylı ilişkiler gösterebildiğini ortaya koymaktadır. Bu bulgular, sıcaklık, özerklik desteği ve denetim içeren bir ebeveynlik yaklaşımının, psikolojik sağlamlığı ve yaşam doyumunu geliştirmede önemli bir rol oynayabileceğini göstermektedir. Anahtar Kelimeler: Psikolojik sağlamlık, ebeveyn tutumları, umut, bilişsel esneklik