Ergenlerin, genç yetişkinlerin ve orta yetişkinlerin kardeş ilişkilerinin incelenmesi

Bu araştırmanın amacı ergenlik, genç yetişkinlik ve orta yetişkinlik döneminde olan bireylerin kardeş ilişkilerini çeşitli değişkenler açısından incelemek ve kardeş ilişkilerini derinlemesine araştırmaktır. Bu nedenle araştırmada hem nitel hem de nicel modellerden faydalanılarak karma yöntem (mixed method) kullanılmıştır. Araştırmanın deseni 'Eş Zamansız Karma Model'dir. Araştırmanın nicel boyutunda veri toplamak amacıyla "Kardeş İlişkileri Ölçeği", "Öznel İyi Oluş Ölçeği", "Ergen Öznel İyi Oluş Ölçeği", "UCLA Yalnızlık Ölçeği", "Yakın İlişkilerde Yaşantılar Envanteri ve "Ebeveyne ve Arkadaşlara Bağlanma Envanteri Kısa Formu" kullanılmıştır. Araştırmanın nitel boyutu kapsamında kardeş ilişkilerinin daha derinlemesine incelenmesi ve sonuçların nedenlerine dair bilgi toplamak için görüşmeler yapılmıştır. Araştırmanın evreni Malatya'da yaşayan ortaokula ve liseye devam eden ergenler, üniversiteye devam eden genç yetişkinler ile ortaokul, lise ve üniversiteye devam eden öğrencilerin velileri olan yetişkinlerdir. Araştırmada nicel verileri toplamak için basit rastgele örnekleme yöntemi ve nitel verileri toplamak için amaçlı örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın nicel boyutundan elde edilen veriler için İlişkisiz Örneklemler için t-Testi (Independent Samples t-Test) ve İlişkisiz Örneklemler İçin Tek Faktörlü Varyans Analizi (One-Way ANOVA) ve Çoklu Doğrusal Regresyon Analizi kullanılmıştır. Nitel boyut için yapılan görüşmelerden elde edilen veriler üzerinde içerik analizi yapılmıştır. Analizler sonucunda ergenler için kardeş ilişkileri; cinsiyet, babanın öğrenim durumu, kardeş sayısı ve yakın hissedilen kardeşe göre farklılaşmamaktadır. Ergenler için kardeş ilişkileri; yaş, annenin öğrenim durumu, doğum sırası, değerlendirilen kardeş, değerlendirilen kardeşle birlikte yaşama durumu ve yaş farkına göre farklılaşmaktadır. Genç yetişkinler için kardeş ilişkileri; anne ve babanın öğrenim durumu, doğum sırası, değerlendirilen kardeşle birlikte yaşama durumuna göre farklılaşmamaktadır. Genç yetişkinler için kardeş ilişkileri cinsiyet, yaş, kardeş sayısı, yakın hissedilen kardeş ve değerlendirilen kardeşe göre farklılaşmaktadır. Orta yetişkinler için kardeş ilişkileri cinsiyet, yaş, kendi öğrenim durumları, kardeş sayısı, doğum sırası, değerlendirilen kardeş, yakın hissedilen kardeş, yaş farkı, anne ve babanın hayatta olma durumu, kardeş ile aynı şehirde yaşama ve kardeş ile görüşme durumuna göre farklılaşmamaktadır. Orta yetişkinlik döneminde kardeş ilişkileri kardeşle telefonla görüşme sıklığına göre farklılaşmaktadır. Kardeş ilişkileri ergenlik döneminde arkadaşa bağlanmanın; genç yetişkinlik döneminde kaçınan bağlanmanın; orta yetişkinlik döneminde ise kaçınan bağlanmanın ve kaygılı bağlanmanın anlamlı bir yordayıcısıdır. Genç yetişkinlik döneminde kardeş ilişkileri kaygılı bağlanmanın bir yordayıcısı değildir. Kardeş ilişkileri ergenlik döneminde, genç yetişkinlik döneminde ve orta yetişkinlik döneminde yalnızlığın anlamlı bir yordayıcısıdır. Son olarak kardeş ilişkileri ergenlik döneminde, genç yetişkinlik döneminde öznel iyi oluşun anlamlı bir yordayıcısı iken orta yetişkinlik döneminde kardeş ilişkileri öznel iyi oluşun bir yordayıcısı değildir. Nicel bulgulara göre bağlanmayı en güçlü yordayan nitelikler sırası ile ilişkinin olumluluğu, kıskançlık ve annenin farklılaşan tutumu'dur. Diğer kardeş ilişkisinin nitelikleri anlamlı bir yordayıcı değildir. Ergenlerle yapılan görüşmeler sonucunda ise; annem kafamı karıştırıyor, bitmeyen kavgalar, iyi ki var, kabullendim her şeyi ve kıskanıyorumdur alt boyutlara götüren temalara ulaşılmıştır. Katılımcılar bağlanma ile ilgili yanıtlarda genellikle kıskançlık, ilişkilerinin olumluluğu ve bunun diğer insanlarla ilişkilerine ne ölçüde ve nasıl yansıdığına değinmişlerdir. Ergenlikte yalnızlığı yordayan nitelikler sırası ile ilişkinin olumluluğu ve kıskançlıktır. Diğer kardeş ilişkilerinin nitelikleri anlamlı bir yordayıcı değildir. Nitel görüşmelerden elde edilen temalar; babam yüzünden ve her şeye rağmen iyi ki var olmuştur. Ergenler yalnızlık söz konusu olduğunda kardeşleri ile ilişkilerinin genellikle olumlu yönünü görme eğilimindedirler. Nitel analizlerde öznel iyi oluş bağlamında; bir danışman, bir dost ve daha fazlası, bu haldeyiz çünkü ve can sıkıcı durumlar temalarına ulaşılmıştır. Ergenler öznel iyi oluşlarını kardeşlerinin genellikle olumlu yönde etkilediğini ve kardeşlerinin varlığının önemli olduğunu belirtmektedirler. Genç yetişkinlikte kardeş ilişkilerinin niteliği kaygılı bağlanmayı yordamaktadır. Kıskançlık güçlü bir yordayıcıdır. Kardeş ilişkilerinin kaygılı bağlanmayı nasıl yordadığıyla ilgili nitel analiz sonucunda; annem benimle gurur duyuyor, fırtınalı bir ilişki, kıskanıyorum ve suçlu hissediyorum sebebi annem temaları elde edilmiştir. Genç yetişkinlik döneminde yalnızlığın en güçlü yordayıcıları sırası ile ilişkinin olumluluğu ve kıskançlıktır. Diğer nitelikler anlamlı bir yordayıcı değildir. Nitel analiz sonucunda; konuşabileceğim birinin olması iyi, tek çocuk olmak nasıl olurdu ve var olması yetiyordur temaları bulunmuştur. Genç yetişkinlikte kardeş ilişkilerinin niteliği öznel iyi oluşun anlamlı birer yordayıcısıdır. Nitel sonuçlar genç yetişkinlikte kardeş ilişkilerinin öznel iyi oluşu yordadığına dair analizleri doğrular niteliktedir. Elde edilen temalar sırasıyla; beklentiler-beklentiler, bu haldeyiz çünkü ve değerli hissediyorum'dur. Kardeşlerinin varlığı onları değerli hissettirmekte, maddi ve manevi destek olmaları onlara iyi gelmektedir. Orta yetişkinlikte kardeş ilişkilerinin niteliği kaygılı ve kaçınan bağlanmanın anlamlı birer yordayıcısıdır. Yapılan nitel analizler nicel sonuçları destekler niteliktedir. Yapılan görüşmelerde bağlanma ile ilgili; anlaşamıyoruz, annem taraf tutuyor, dert ortağım o benim, kardeşim için herkesi karşıma alırım ve kıskanıyorum temalarına ulaşılmıştır. Nicel bulgulara göre bağlanmanın en güçlü yordayıcısı kıskançlıktır. Nitel temalar bu buldularla paralellik göstermektedir. Orta yetişkinlik döneminde kardeş ilişkilerinin niteliği yalnızlığın anlamlı bir yordayıcısıdır. Nicel bulgulara göre orta yetişkinlik döneminde yalnızlığın en güçlü yordayıcısı babanın farklılaşan tutumudur. Diğer nitelikler yalnızlığı anlamlı olarak yordamamaktadır. Nitel analizde; her şeye rağmen yanımda olsun, kıskanıyorum ve kimse anlamasa beni o anlar olmuştur temaları elde edilmiştir. Katılımcılar kardeşlerinin varlığının olumlu yönlerine vurgu yapmış ve kardeşleri ile paylaşımlarını sürdürdüklerini ifade etmişlerdir. Orta yetişkinlikte kardeş ilişkilerinin öznel iyi oluşun yordamadığı bulunmuştur. Elde edilen nitel temaların da bu doğrultuda olduğu gözlenmektedir. Temalardan ilki etkisi yok ama olsundur. Orta yetişkinlikte bireyler kardeşleri ile telefonla iletişimlerini devam ettirmektedirler. Ancak anneleri, eşleri, uzaklık ya da kardeşler ile anlaşmazlıkları sonucunda kardeşlerinin hayatlarında bir etkisinin kalmadığını sözlerine eklemektedirler. İlerde yapılacak araştırmalarda ergen, genç ve orta yetişkinliğe ek olarak daha geniş yaş grupları ile çalışılabilir. Bu kesitsel bir araştırmadır, boylamsal ve daha kapsamlı araştırmalar ile kardeş ilişkileri farklı açılardan ele alınabilir. Anahtar Sözcükler: Ergen, Genç Yetişkin, Orta Yetişkin, Kardeş İlişkileri, Bağlanma, Yalnızlık, Öznel İyi Oluş