Erken çocukluk döneminde düşünme ve felsefe eğitimi: Çocuklar sorguluyor

Bu araştırmada çocuklar için felsefe yaklaşımı ile sosyal bilgiler ve felsefe temel alınarak hazırlanan etkinliklerin, çocukların düşünme becerilerine etkisi incelenmeye, felsefenin temelini oluşturan düşünme ve sorgulamanın eğitimle bütünleştirilmesi sağlanarak programın uygulayıcısı olan öğretmenlere ve program yapıcılara bu anlamda yeni bir bakış açısı kazandırmaya çalışılmıştır. Çalışma uzun soluklu ve etkinlik temelli olması, araştırmacının süreçte birebir yer alması nedeniyle eylem araştırması modeliyle desenlemiştir. Araştırma gözlem, pilot ve esas uygulama aşamalarını içermiştir. Gözlem çalışmasının dönem sonu yapılması nedeniyle araştırmada iki katılımcı grup yer almıştır. Çalışma Kocaeli ilinin Derince ilçesinde bulunan devlete ait bir okul öncesi eğitim kurumunda gerçekleştirilmiştir. Gözlemin yapıldığı çalışma grubu toplam 22 çocuktan (11 erkek, 11 kız) , etkinlik uygulama çalışmasının yapıldığı çalışma grubu ise 19 çocuktan (14 erkek, 5 kız) oluşmuştur. Araştırmada katılımcıların seçiminde "kolay ulaşılabilir durum örneklemesi" kullanılmıştır. Araştırmada katılımlı ve katılımcı olmayan gözlem, doküman incelemesi (resim ve etkinlik kağıtları) ve görüşme olmak üzere birçok veri toplama aracına başvurulmuştur. Çalışmada elde edilen bulgular "çocuklar için felsefe"ye dayalı mevcut durumu betimlemek amacıyla yapılan gözleme ve çocuklar için felsefe yaklaşımı kapsamında geliştirilen etkinliklerin verilerine dayanmıştır. Çalışma kapsamında ulaşılan verilerin betimsel ve içerik analizine tabi tutularak yorumlaması yapılmıştır. Çalışmanın geçerliliği ve güvenirliliği adına uzman görüşü alma, süreçte birebir yer alma, farklı veri toplama araçları kullanma gibi yollara başvurulmuştur. Gözlem sonucunda öğretmen tarafından çocuklara yöneltilen soruların daha çok hatırlamaya dayalı sorular olduğu, soru-cevap etkinliklerinin tek taraflı ilerlediği, çocukların yaratıcı düşünme, problem çözme gibi becerilere sahip olmasına rağmen bu tür etkinliklerin yeterince uygulanmadığı, düşünüp fikirlerini beyan etmelerine, tartışmalarına imkân tanınmadığı, çocukların gözlem süresince yoğun olarak neden-sonuca dayalı ifadelerde bulunduğu, etkinliklerde çocukların genellikle renk, şekil vb. durumlarda öğretmenin belirlediği çizginin dışına çıkmadığı, bu anlamda kalıpçı düşünmeye sevk edildiği tespit edilmiştir. Uygulama sonucunda ise çocukların; nedene/niçine dayalı sorular ürettiği, bir konu tartışılırken arkadaşının görüşüne katılıp katılmadığını beyan ettikten sonra kendi görüşünü ortaya koyduğu, görüşünü gerekçeleri ile açıklamaya çalıştığı, farklı görüşler ileri sürebildiği, soyut kavramlara ilişkin belirlenimlerde bulunduğu, eleştirel düşünme, olasılıklı düşünme, karar verme gibi beceriler sergilediği, merak ettikleri konuların özellikle doğaya ve evrene, oluşuma, işleyişe, büyümeye, dine ve yaratılışa, hayali unsurlara ilişkin olduğu, soyut konular olan iyi-kötü kavramlarına, savaş olgusuna, özgürlüğe, kurallara, varlığa ilişkin belirlenimlerde bulundukları görülmüştür.