Eş-Şirvânî'nin Beydâvî tefsirine hâşiyesi Fatiha Suresi örneği

Abdullah b. Ömer el-Beyzâvî'nin (ö. 685/1286) Envârü't-tenzîl ve esrârü't-teʾvîl isimli tefsirin kıymetine binaen üzerinde 255 civarında şerh ve hâşiye yapılmıştır. Bu hâşiyelerden biri de Muhammed b. Cemaleddin eş-Şirvânî'nin (1063/1654) Hâşiye ʿalâ Tefsîri'l-Beyzâvî isimli eseridir. Ancak bu kıymetli eser, şimdiye değin tozlu raflarda mahtut olarak muhafaza edilmekte ve hak ettiği ilgiyi ilim ehlinden görememekteydi. Biz, bu eksikliği aralamak ve bu kıymetli eseri ilim ehlinin istifadesine sunmayı amaçlayarak onun Fatiha süresi kısmını tahkik etmeye ve değerlendirmeye çalışacağız. Müellifin eserde takip ettiği metoda gelince, o, müfessirlerin geneli gibi bir önceki kaynaklardan yeterince yaralanmaktadır. Şöyle ki, Zemehşerî'nin Keşşâf'ı, Kurtûbî'nin Ahkâmu'l-Kur'ân'ı, ve Râzî'nin Mefâtihu'l-Gayb'ı gibi tefsirler onun en çok yaralandığı tefsirlerden bazılarıdır. Delil olarak kullandığı hadislerin kaynakları da çoğunlukla Sahîhayn, Sünenler ve Ahmed b. Hanbel'in Müsned'idir. Kelimelerin sözlük anlamları ve iraplarına temasta da genelde Cevherî, Züccâc ve Sibeveyh'in görüşlerinden faydalanmaktadır.