Eskişehirli Osman Necâtî ve Osmanlıca Tefsîru'n-Necât isimli eserindeki metodu

Bu çalışma 19. yy'da yaşamış ve yaşadığı dönemde müderris, müftü ve molla gibi çeşitli görevler üstlenmiş olan Osman Necâtî'nin (ö. 1293/1876) hayatını ve Tefsîru'n-Necât isimli eserindeki tefsir metodunu konu almaktadır. Tefsîru'n-Necât, Nebe'-Nâs sûrelerinin tefsirini kapsayan Osmanlı Türkçesi ile telif edilmiş bir eserdir. Osman Necâtî hocalarından aldığı ilimler ve eğitimlerin neticesinde, rivâyet ve dirâyet metodu çerçevesinde kaleme aldığı eserini âyetlerin işârî mânalarına da değinerek her seviyeden insanın okuyup anlayabileceği anlaşılır ve sade bir üslupla ortaya koymuştur. Çalışmamız dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölüm eserin müellifi Osman Necâtî'nin hayatı ve eserleri ile ilgili olup iki alt başlıktan müteşekkildir. İlk alt başlıkta Osman Necâtî'nin ismi, ailesi, eğitimi, görevleri, ilmi şahsiyeti, hocaları ve vefatından söz edilmiştir. İkinci alt başlıkta ise Osman Necâtî'nin eserlerinin kısaca tanıtımı yapılmıştır. İkinci bölümde eser, rivâyet metodu açısından değerlendirilmiş ve müfessirin âyetleri âyetle, âyetleri hadisle, âyetleri sahâbe-tâbiîn sözleriyle ve esbâb-ı nüzûlle tefsir etmesi örneklerle izah edilmiştir. Üçüncü bölümde dirâyet metodu çerçevesinde eserin kelâm, fıkıh ve dil-bilimsel yönü alt başlıklarla aktarılmıştır. Dördüncü bölümde ise Tefsîru'n-Necât'ın işari yönü üç alt başlıkta ele alınmıştır. Birinci alt başlıkta müfessirin âyetleri işari tefsiri örneklerle izah edilmiş, ikinci alt başlıkta âyetleri sûfîlerin sözleriyle tefsir etmesi açıklanmıştır. Üçüncü alt başlıkta ise Osman Necâtî'nin tasavvuf terimleriyle ilgili görüşleri ayrı başlıklar altında ortaya konulmuştur. Sonuç kısmında ise çalışmanın neticesinde Osman Necâtî'nin müfessir kişiliği, sûfî şahsiyeti, toplum içindeki konumu ve tefsirindeki metodu ile ilgili elde edilen veriler değerlendirilmiştir.