Türkiye'deki gıda fiyatlarının ekonomik analizi üzerine denemeler

Türkiye yüksek gıda enflasyonu ile karşı karşıya kalan ülkelerden biridir. Bu tez, Türkiye'deki gıda fiyatlarının ekonomik analizi üzerine üç çalışmadan oluşmaktadır. Birinci çalışma, derinlemesine mülakat yaklaşımıyla gıda fiyatlarının belirleyicileri üzerine devam eden tartışmaya katkı sağlamayı amaçlamaktadır. Konuyu derinlemesine inceleyen veya yıllardır sektörde çalışmış olan uzmanlar çalışmaya dâhil edilmiş ve yarı yapılandırılmış görüşmelerden elde edilen verileri analiz etmek için bir yazılım paketi programı kullanılmıştır. Bu nitel çalışma sonucunda, ise Türkiye'deki gıda fiyatları için arz yönlü faktörlerin talep yönlü faktörlerden daha önemli olduğu sonucuna varılmıştır. Özellikle, büyük oranda ithalata bağımlı olan tarımsal girdi maliyetleri temel bir rol oynamaktadır. Ayrıca, mafya benzeri yapılardan gıda tedarik zincirindeki rekabet eksikliğine kadar birçok sorun ortaya koyulmuştur. İkinci çalışma ise Türkiye'deki tarımsal girdi fiyatları ile gıda fiyatları arasındaki ilişkiyi, Ocak 2015'ten Ocak 2020'ye kadar olan dönem için nicel yöntemler kullanarak incelemeyi amaçlamaktadır. Çeşitli ekonometrik metotlarla, tarımsal girdi fiyatları ile perakende gıda fiyatları arasında uzun dönemli bir ilişkinin olduğu sonucuna varılmıştır. Ayrıca, uzun dönemli tarımsal girdi fiyat esnekliklerinin 1.30-1.36 aralığında olduğu bulunmuştur. Üçüncü ve son çalışma ise vergi indiriminin tarımsal girdi fiyatları üzerindeki etkisini araştırmaktadır. 2016'da gübreden alınan katma değer vergisi yüzde 18'den yüzde 1'e indirilmiştir. Daha sonra ise gübre, KDV istisnası kapsamına alınmıştır. Böylelikle son çalışmada, farkların farkı metoduyla bu vergi indirimlerinin gübre fiyatlarını düşürüp düşürmediği incelenmektedir. Veri konusunda kısıtlar olsa da tüketicilerin bu indirimlerden faydalandığı sonucuna ulaşılmıştır.