Türkiye'de kamu harcamalarının etkileri üzerine incelemeler

Devlet, kamu harcamalarıyla farklı sosyo-ekonomik karakterlere sahip vatandaşların hayatlarına dokunabilmektedir. Kamu harcamalarının yalnız büyüme üzerindeki etkileriyle değerlendirilmesi pek çok önemli etkilerinin ihmal edilmesine yol açacaktır. Üç ana bölümden oluşan bu tezin her bölümünde Türkiye'de il düzeyinde farklı bir kamu harcamasının etkisi analiz edilmiştir. İlk bölümde eleştirel bir bakış açısıyla milli hasıla kavramı incelenmiştir. Kamu harcamalarının öncelikli hedefinin milli hasılayı arttırmaktan ziyade bireylerin yaşam memnuniyetini arttırmak olması gerektiği vurgulanmıştır. Bu bakış açısıyla 2013 yılı Yaşam Memnuniyeti Araştırması verileri kullanılarak kamu harcamaları ile yaşam memnuniyeti arasındaki ilişki incelenmiştir. Sağlık hizmetlerinin yaşam memnuniyeti üzerinde eğitim ve dinlenme, kültür ve din hizmetlerinden daha etkili olduğu sonucuna ulaşılmıştır. İkinci bölümde kamu sosyal harcamaları içinde yer alan düşük gelirlilerin sağlık sigortası primlerinin devlet tarafından ödenmesiyle (yeşil kart) beş farklı suç türü arasındaki ilişki incelenmiştir. Yeşil kartlı sayısı ile yağma dışında diğer suç oranları arasında negatif bir ilişki tespit edilmiştir. Bu sonuç, Beckerian bir bakış açısıyla sigorta primlerinin devlet tarafından ödenmesinin suç eyleminin fırsat maliyetini arttırarak suç oranlarını azaltabileceği tezini doğrulamaktadır. Son bölümde sağlık harcamalarının etkinliği Veri Zarflama Analizi metoduyla araştırılmıştır. Çıktı değişkenleri bebek ve çocuk ölüm oranları ve temel ölüm nedenlerine göre ölüm oranları olmak üzere iki gruba ayrılarak analiz edilmiştir. Tobit analizi sonuçlarına göre düşük eğitim düzeyinin tetiklediği erken evliliğin bebek ve çocuk ölümleri için önemli bir etken olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca düşük gelirlilerin Genel Sağlık Sigortası priminin devlet tarafından ödenmesinin temel ölüm nedenlerine göre ölüm oranlarında azalmaya yol açtığı bulunmuştur. Sonuç olarak bu tez, önemli bir maliye politikası aracı olan kamu harcamalarının insan ve toplum üzerinde çok farklı biçimlerde etki edebileceğini, kamu politikalarının planlanması aşamasında bu etkilerin göz önünde bulundurulması gerektiğini ve kamu harcamalarının etkisiyle ilgili analizlerin kamu harcamaları büyüme arasında sıkıştırılamayacağını vurgulamaktadır.