Uzaktan algılama teknikleri ve enerji dengesi modelleri kullanılarak gerçek evapotranspirasyon tahmini : Aşağı Seyhan Ovası'nda bir uygulama

Bu çalışma, Türkiyee'nin Aşağı Seyhan Ovası'nda (ASO) yüzey enerji dengesi (SEB) modellerini kullanarak gerçek buharlaşma-terleme (ETa) tahminine yönelik kapsamlı bir analiz sunmakta, hem stres altında olmayan alanları (Akarsu Sulama Bölgesi, yani ASB) hem de ASO'daki tuzlu lagünler yakınındaki stres altındaki alanları kapsamaktadır. SEB modellerinin (METRIC, SEBAL, EEFlux-METRIC ve GeeSEBAL) ve Kc NDVI yönteminin dört ardışık su yılı (2020, 2021, 2022 ve 2023) süresince büyük bir sulama şebekesi üzerinde gerçek evapotranspirasyonu (ETa) hesaplamadaki uygulanabilirliği değerlendirilmektedir. SEB modelleri ve Kc NDVI yöntemiyle ETa'yı tahmin etmek için Landsat verileri, arazi çalışmalarıyla elde edilen veri setleri, çalışma alanındaki yerel meteoroloji istasyonlarından alınan yerinde iklim gözlemleri ve küresel meteorolojik veriler kullanılmıştır. Bu çalışmada, ASB'deki bitki sınıflandırma sonuçları ve stresli alanlardan elde edilen yer gözlem verileri, SEB modelleri kullanılarak ETa'yı tahmin etmek, EEFlux-METRIC ve GeeSEBAL'in doğruluğunu değerlendirmek ve seçilen bitkiler için NDVI ile LAI arasındaki ilişkiyi incelemek amacıyla kullanılmıştır. R-METRIC modeli ve MATLAB'deki LandMOD ET Mapper araç kutusu, ETa tahminini kolaylaştırmıştır. Ayrıca, farklı bitki türleri için mekansal ve zamansal değişiklikler büyük ölçekte gösterilmiştir. SEB modellerinin model performansını değerlendirmek amacıyla ETo FAO modeli ve ETc yöntemi ile karşılaştırılarak R², RMSE, MAE ve uyum indeksi (d) gibi metrikleri kullanılarak doğrulanma yapılmıştır. Bulgular, SEB modellerinden elde edilen ETa tahminleri ile ETo-FAO ve ETc yöntemleri arasında güçlü bir uyum olduğunu göstermiştir. Ayrıca, METRIC modelinin, SEBAL algoritmasından daha iyi performans gösterdiği saptanmıştır. Kc NDVI yöntemi, 2020-2023 su yıllarını kapsayan dönemde ASB'deki bitkilerin başlangıç ve hasat dönemlerine kıyasla, orta büyüme evrelerinde ETc yöntemi ile daha güçlü bir korelasyon göstermiştir. Pearson korelasyon katsayısı (r) 0.67 ile 0.99 arasında değişirken, RMSE değerleri 1.30 mm gün⁻¹ ile 0.21 mm gün⁻¹ arasında gerçekleşmiştir. Önerilen denklemler (ETa-METRIC-ETo, ETa-EEFlux-ETo, ETa-SEBAL-ETo, Kc NDVI, LAI-NDVI) dünya genelindeki yarı kurak bölgelerde farklı bitki türlerine uygulanma ve genelleştirilme potansiyeline sahiptir. Anahtar Kelimeler: Buharlaşma-terleme, Uzaktan algılama (UA), Yüzey enerjisi denge (SEB) modelleri, Yapay sinir ağı (YSA), Aşağı Seyhan Ovası (ASO)