Etik sorun alanı olarak endüstriyel tarım

Bu çalışmada, günümüzde toplumda derin tartışmalara neden olan endüstriyel tarım ve hayvancılık uygulamalarının felsefi ve etik yönden sorgulanması hedeflenmiştir. Öncelikle kuramsal etik araştırması yapılarak, sorunun etiğin hangi alanlarında tartışılması gerektiği belirlenmiştir. Bu arayış sonucunda; tarım uygulamalarının pratik etik yaklaşımları içerisinde, biyoetiği de içeren çevre etiği yönünden sorgulanması doğru bulunmuştur. Gerçekleştirilen sorgulamada; endüstriyel tarım ve hayvancılık alanında; üretim ve piyasa koşullarının küresel yapısı, tarımda kullanılan kimyasallar, ıslah ve genetiği değiştirilmiş organizma uygulamaları, hayvan hakları, hayvan refahı ve alternatif tarım sistemleri konuları üzerinde durulmuştur. Tartışmaya 12 paydaşın görüşleriyle katılması sağlanmıştır. Paydaşlar; vegan, vejetaryen, çevre aktivisti, hayvan yetiştiricileri, çiftçi, tarım ve hayvancılık alanlarında uzman altı akademisyenden oluşmaktadır. Paydaşlarla yarı yapılandırılmış görüşme tekniği kullanılarak nitel bir araştırma yapılmıştır. Nitel araştırmada 57 adet sorunun yanında, yapılandırılmamış sorular da yöneltilerek görüşleri analiz edilmiştir. Yapılan görüşmelerde paydaşların; etik tutumları, çevre etiği yaklaşımları, çevre konusundaki düşünceleri, tarım konusundaki düşünceleri, endüstriyel tarım uygulamalarıyla ilgili görüşleri, hayvan hakları ve refahı konusundaki fikirleri alınmıştır. Çalışma sonucunda; kuramsal araştırmada ortaya konulan etik ve çevre etiği yaklaşımları üzerine, paydaşlardan alınan görüşler eklenerek, etik bir sorgulama yapılmaya çalışılmıştır. Bu sorgulama ile tarımda ahlaki ilkeleri oluşturacak etik sorular ve ana eksenler belirlenmiş ve ahlaki ilkelerle ilgili bir projeksiyon ortaya konulmaya çalışılmıştır. Tez kapsamında yapılan araştırmalar ve görüşmeler sonrasında, günümüzde insan merkezli anlayışla tasarlanmış tarımsal uygulamaların sürdürülebilirliğinin olmadığı sonucuna varılmıştır. Ancak, canlı veya çevre merkezli etik tutumların da tarımsal uygulamaların yapılabilirliği için alan açamadıkları tespit edilmiştir. Bu kapsamda, tarım etiği konusunda oluşturulacak eksenlerin bu üç çevre etiği yaklaşımının bir sentezini ortaya koyması gerektiği sonucuna varılmıştır. Tarımsal uygulamaların etik eksenleri oluşturulurken, çevre etiği kuramlarında olduğu gibi genel etik tutumun da; teleolojik, deontolojik ve aksiyolojik kuramların sentezi ile oluşturulması gerektiği görülmüştür. Tezin sonuç kısmında, endüstriyel tarımın daha ahlaki bir zemine taşınabilmesi için önerilen ana eksenler detaylı olarak sunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Tarım etiği, etik, tarım, felsefe