Evliya Çelebi Seyahatnamesi'nde meslek adları

Osmanlı Türkçesi devresi, Türk dili ile ilgili önemli eserlerin verildiği bir dönemdir. Evliya Çelebi tarafından XVII. yüzyılda kaleme alınan Seyahatname; Osmanlı Türkçesi ve sade nesir üslubu ile yazılan önemli bir eserdir. Bu çalışmada Evliya Çelebi Seyahatnamesi'nde yer alan meslek adları ayrıntılı olarak incelenerek hem Türk dilinin sözvarlığı zenginliklerini hem de Türk kültürüne ait unsurları ortaya koymak amaçlanmıştır. Bu çalışma, daha önce yapılan araştırmaların üzerine yeni bulgular koymak adına yapılmıştır. Evliya Çelebi Seyahatnamesi taranarak sözü edilen eserde 1436 meslek adı tespit edilmiştir. Meslek adlarının anlamları ve ilişkili olduğu alanlar dikkate alınarak meslek adları on beş kavram alanı olarak tasnif edilmiştir. İncelenen eserde meslek adları ile ilgili tespit edilen kavram alanları; kamu işleri, ticaret işleri, av ve avcı işleri, eğitim-öğretim işleri, din işleri, zanaatkâr ve sanatkâr işleri, tarım ve hayvan işleri, yiyecek ve içecek işleri, maden işleri, sağlık işleri, hizmet sektörü işleri, kültür işleri ve gayriahlaki işlerdir. Bütüncül bir bakış açısı kazandırmak adına meslek adları tablosu oluşturulmuştur. Meslek adı bağlamında Türk dili ve kültürünün zenginliğini ortaya koymak için meslekler ve kavramlar sözlüğü hazırlanmıştır. Meslek adları ile ilgili olarak belirlenen her bir kavram alanının tarihçesi, Asya Hunlarından başlanarak XVII. yüzyıla kadar ele alınmıştır. Anlamı bilinmeyen meslek adlarının anlamları tarih sözlükleri taranarak verilmiştir. Kavram alanlarına ait alt başlıklarda yer alan meslek adları, Evliya Çelebi'nin verdiği bilgiler doğrultusunda ele alınarak özetlenmiştir. Her kavram alanının sonunda değerlendirmeler yapılmış ve meslek adlarına ait söz varlığı ve meslek adlarının oluşturulma biçimleri üzerinde durulmuştur. Çalışmada meslek adlarının kavram alanlarına oranı ve zengin söz varlığı, meslek adları tablosu, meslek adlarının yapısı, meslekler icra edilirken kullanılan kalıp sözler, mesleklerin ilk icra eden kişiler olan meslek pirleri ve meslek pirlerinin uyguladığı halk hekimliği önemli bulgulardır. Evliya Çelebi'nin verdiği bilgiler doğrultusunda Seyahatname'de yer alan meslek adları ayrıntılı bir şekilde incelenmiştir. Türk dilinin ve Türk kültürünün meslek adları bağlamında oldukça zengin bir söz varlığına sahip olduğu görülmüştür. Anahtar Kelimeler: Evliya Çelebi, Söz Varlığı, Meslek Adları, Seyahatname