Evliya Çelebi Seyahatnamesine göre Musul, Şehrizor ve İmâdiyye

Musul, Şehrizor vilayetleri ile İmâdiyye şehri ekonomik, siyasal ve kültürel açıdan Osmanlı Devleti'nin önemli topraklarındandır. Osmanlı Dönemi'nde bu topraklar hakkında birçok araştırma yapılmıştır. Bu araştırmalar çoğunlukla tahrir defterleri gibi resmi kayıtlara dayalıdır. Mamafih bölge hakkında önemli kaynaklardan biri de seyahat anlatılarıdır. Batı ülkelerinden birçok seyyah misyoner ve casusluk faaliyetleri amacıyla bu bölgelere gelmişlerdir. Osmanlı seyyahları ise seyahat ve devletin resmi görevleri için bu bölgelere gitmişlerdir. Osmanlı seyyahlarından birisi de Evliya Çelebi'dir. Seyahatnamesinin IV. cildinde bu toprakların kültür, medeniyet ve yönetimini çok detaylı bir biçimde anlatmaktadır. Evliya Çelebi 1655-1656 yılları arasında Musul Şehrizor ve İmâdiyye'ye gitmiştir. Evliya Çelebi bu şehirleri gezerken buralardaki dini ve ilmi hayat ve yönetim tarih üzerinde durmuştur. Bu şehirlerdeki önemli mekânlar hamamlar camiler medreseler ziyaretgâhlar da bu eserde yerini bulmuştur. Evliya bu şehirlerdeki yönetim tarihi ve yapısına özel önem vermiş ve detaylı bir şekilde dönemin hükümdarını ve ailesini tanıtmıştır. Dönemindeki hükümdarlarla tanışmış ve onların yönetim şekillerini aktarmıştır. Yine hükümdarların Osmanlı Devleti ile ilişkisini de konu edinmiştir. Tebaa'nın günlük yaşamı, dilleri, dinleri yemekleri, özel günleri, sosyal ve kültürel hayatlarını da inceleyip not etmiştir. Bu çalışmada ise o dönemde bu şehirleri anlatan diğer kaynaklarla birlikte Evliya Çelebi'nin Seyahatnamesi karşılaştırılacak ve Evliya'nın eksik bıraktığı bilgiler tespit edilecektir. Bu karşılaştırma sayesinde bu şehirlerin o döneme ait daha net bir fotoğrafı çekilmiş olacaktır. Anahtar Kelimeler: Evliya, Musul, ehrizor, Åm‚diyye, Ålim, Medrese