Evrensel tasarım ilkelerine uygun konut ve konut çevresi tasarlama kılavuzu önerisi: Kapalı konut yerleşkeleri üzerinden bir değerlendirme

Toplumdaki yaşam tarzlarının ve yaşam kalıplarının değişimleriyle birlikte ortalama insan ve tipik aile evi kavramı giderek anlamını yitirmektedir. Aile tipi, yaşam tarzı veya sağlık koşullarındaki değişiklikler sebebiyle konutlardaki ihtiyaçlar da değişmektedir. Evrensel tasarım ilkelerine uygun tasarlanan konut ve konut çevresi, bireylerin yaşam kalitesine fayda sağlayan temel tasarım özelliklerini daha tasarım aşamasındayken hesaba katar ve bireylere uyum sağlayarak yaşam süresi içerisinde geçirdiği değişimlere ayak uydurmaktadır. Yeni yapılacak konutların evrensel tasarım ilkelerine uygun olarak tasarlanması konutlar için sonradan konut mekanları ve konut elemanlarında yapılan iyileştirme ile ilişkili maliyetleri azaltmaya ve önlemeye yardımcı olmaktadır. Çalışma kapsamında evrensel tasarım ilkelerine uygun konut ve konut çevrelerinin tasarlanması için kılavuz önerisi oluşturulmuştur. Çalışmada ilk olarak konut ve konut çevrelerinin değerlendirmeleri için konut tipi olarak kapalı konut yerleşkesi seçilmiştir. Alan çalışması olarak Antalya Kentinde son dönemlerde kapalı konut yerleşkelerinin yoğunlukta yapıldığı Altınkale Mahallesidir. Kapalı konut yerleşkelerinin değerlendirilebilmesi için konutun çevresinden başlayarak konutun küçük birimlerine doğru bir mekân sınıflandırılması yapılmıştır. Ortak kullanım alanları, yarı özel alanlar ve özel alanlar olarak yerleşkeler üç ana başlığa indirgenmiştir. Uluslararası ve ulusal evrensel tasarım ve erişilebilirlik standartları incelenip en uygun standartlar belirlenmiştir. Mevcut konut yapılarının evrensel tasarım ilkelerine uygunluklarının belirlenmesi için ilk olarak standartlar tablosuna göre değerlendirme tabloları oluşturulmuştur. Ayrıca konut kullanıcılarının yaşadıkları konutları evrensel tasarım ilkelerine göre değerlendirmelerini sağlamak için konutlar hakkında önermeler sorulmuş beşli likert ölçeğinde değerlendirmeleri istenmiştir. Tez çalışmasında konut ve konut çevrelerinin seçilen standartlara göre değerlendirilmesi ve konut kullanıcılarına yapılan anketlerle iki ayrı alan çalışması yapılarak veriler toplanmıştır. Mevcut konut yapılarında evrensel tasarım açısından eksiklikleri ve evrensel tasarım ilkelerine göre olumlu özellikleri ortaya koyulmuştur. Kapalı konut yerleşkelerinin ana girişleri, yaya yolları, düşey sirkülasyon elemanları (merdiven, asansör, rampa), otopark, mutfak ve banyolarında eksikliklerin olduğu tespit edilmiştir. Alan çalışmalarından elde edilen verilerle yeni yapılacak olan konut ve konut çevreleri için tasarım önerileri oluşturulmuştur. Anahtar Kelimeler: Evrensel Tasarım, Evrensel Tasarım İlkeleri, Konut, Konut Çevresi, Kapalı Konut Yerleşkesi, Konut Tasarımı