Fârâbî'de Tanrı'nın bilgisi ve Gazâlî'nin Tehâfütü'l-felâsife adlı eserindeki eleştiriler ile mukayesesi

Tanrı'nın bilgisi mevzusu İslam geleneği içerisinde geçmişten günümüze var olan hakikat arayışının bir parçası olmuştur. Felsefe, Tasavvuf, Kelam gibi gelenekler içerisinde birçok düşünürün fikirler beyan ettiği bir alan olmuştur. İslam felsefesi geleneğinin önemli isimlerinden olan Fârâbî ve filozoflara yönelttiği eleştiriler ile oldukça önemli bir yere sahip olan Gazâlî Tanrı'nın bilgisi meselesi üzerinde de fikirler beyan etmiş iki düşünürdür. Fârâbî, Tanrı'nın bilgisini geliştirmiş olduğu sudûr teorisi ile açıklamıştır. Böylece Tanrı'nın kendisini bilmesi âlemin ve maddenin var olmasına kadar gelişen bir sebepler zincirinin de ilk basamağı olmuştur. Fârâbî'nin bu teorisi ontolojisi ve epistemolojisinin de temelini oluşturmuştur. Tanrı'nın varlığı tüm var olanların nedeni olmakla birlikte Tanrı'nın kendisini bilmesi de tüm var olanları bilmesi anlamına gelmektedir. Kuşatıcı bir bilgiyle bildiğini ifade etmesi ise filozofları eleştirenler tarafından dikkat çekmiş ve Tanrı'nın cüz'ileri bilmediğini söylediklerini iddia etmişlerdir. Gazâlî ise Tanrı'nın bilgisini yalnızca kendisini bilmesi ile bir tutmamaktadır. Ona göre Tanrı geçmiş, şimdi ve geleceği an an bilmektedir. Böylece Tanrı âleme müdahale edebilecek bir konuma getirilmek istenmektedir. Tanrı'nın yaratması ile diğer varlıklar var olmaktadır. Bu yaratma ise Tanrı'nın ilmi, iradesive kudreti ile gerçekleşmektedir. Tanrı'nın bilgisi konusunda Fârâbî'nin fikirleri ele alınmış ardından Gazâlî'nin fikirlerine değinilip filozofları eleştirileri ile mukayese edilmiştir. Fârâbî'nin fikirleri doğrultusunda incelenmiştir. Bu bakımdan çalışmamız iki düşünürün Tanrı'nın bilgisine yükledikleri anlam çerçevesinde ilerlemiş ve Gazâlî'nin eleştirileri doğrultusunda devam etmiştir.