Farede sirkadyen ritim bozulmasının ovaryumda foliküler gelişim üzerindeki etkisinin hippo sinyal yolağı üzerinden belirlenmesi

Sirkadiyen ritim insanlarda ve memeli hayvanlarda birçok fiziyolojik, biyolojik döngüleri kontrol etmeye yarar. Sirkadiyen ritim sistemi, merkezi saat (SCN) ve periferik saat şeklinde iki kısımdan oluşmaktadır. Dişi üreme sisteminin gelişimi ve burada olan olayların düzenlenmesi için merkezi sirkadiyen saatin ritmik olarak işleyişi önemlidir. Dişi üreme sisteminde bu ritmiklik ışık-karanlık döngüsüne çok sıkı bir şekilde bağlıdır. Ovaryumda sirkadiyen ritim fonksiyonu genellikle steroidogenez, folikülogenez, hücresel farklılaşma, gonadotropinlere yanıt ve ovulasyon ile ilişkilidir. Yaptığımız çalışmada sirkadiyen ritim bozulmasının ovaryum ve folikül gelişimi üzerinde etkisini, hippo sinyal yolağı ve mTERT etkisinin olabileceğini hipotez ettik. Farede sirkadiyen ritim bozulmasının ovaryumda foliküler gelişim üzerindeki etisinin hippo sinyal yolağı üzerinden göstermeyi ve mTERT ekspresyonunu göstermeyi amaçladık. Tez çalışmamızda östrus siklusuna giren 6-8 haftalık 20 adet dişi Balb/c fareler kullanılmıştır. Kontrol grubu (n=10) adet olmakla12:12 saat aydınlık/karanlık döngüsü olmakla ve 12:12 saat aydınlık/aydınlık döngüsü olan, deney grubu (n=10) olmakla sirkadiyen ritim bozulması sağlanmıştır. Deney süresinin sonunda fareler diseke edilerek ovaryum dokuları izole edildi. Deneklerin sol ovaryumları morfolojik analiz ve immünofloresan boyama yapmak üzere doku takibi için fiksatif içerisine alınırken, sol ovaryum dokusu kantitatif gerçek zamanlı polimeraz zincir reaksiyonu (qRT-PZR) yönteminde kullanılmak üzere izole edildi. PER2, YAP1, TEAD4 ve mTERT lokalizasyonu immünofloresan yöntem kullanılarak belirlenirken, qRT-PCR yöntemi ile YAP1, TEAD4 ve mTERT ekspresyonları ile sirkadiyen ritim genleri BMAL1, CLOCK, PER2 ve CRY'in ekspresyonları mRNA düzeyinde gösterildi. 12:12 saat aydınlık/karanlık döngüsü olan kontrol ve 12:12 saat aydınlık/aydınlık döngüsü olan deney grupları arasındaki tüm değerlendirmeler, ImageJ ve GraphPad programları kullanılarak yapıldı. Elde edilen veriler, student's t testi ile istatistiksel olarak değerlendirildi (p<0.05). İmmünofloresan sonuçlarımıza göre; PER2 ekspresyonunun azaldığı ve bununla da sirkadiyen ritmin bozulmuş olduğu gösterildi. Hippo sinyal yolağı proteinleri YAP1 ekspresyonun azaldığını ve TEAD4 ekspresyonnun deney grubunda kontrole kıyasla arttığını değerlendirdik. Aynı şekilde mTERT ekspresyonunun da arttığını gösterdik. YAP1, TEAD4, mTERT, BMAL1, CLOCK, PER2 ve CRY1'in ekspresyonları mRNA düzeyinde değerlendirildiğinde anlamlı bir değişime rastlanmadı. Sonuç olarak, sirkadiyen ritim bozulmasının farede ovaryum ve folikül gelişimi üzerindeki etkisinin, translasyonel seviyede Hippo sinyal yolağı üzerinden gerçekleşebileceğini gösterdik. Bununla birlikte sirkadiyen ritim bozulması ile mTERT arasında ters orantılı bir ilişkinin olabileceğini düşündürmektedir. Sonuç olarak, Hippo sinyal yolağının ve mTERT ile ilişkisinin, sirkadiyen saat değişikliklerine bağlı ovaryum patolojilerini belirlemek için önemli bir role sahip olabileceğini öne sürdük. Anahtar kelimeler: Sirkadiyen Ritim, Ovaryum, Hippo Sinyal Yolağı, mTERT